50% Ghana en 50% Nederland
Door: Dees
Blijf op de hoogte en volg bendeesonderweg
30 Januari 2014 | Ghana, Takoradi
2 weken Ghana en 2 weken Nederland......
Op 31 december 2013 vertrokken wij uit Tamale en gingen richting Takoradi. Nadat we afscheid hadden genomen van onze buren en nadat de sleutels waren ingeleverd bij landlady Paulina en nadat een donatie aan mister Jacob was overhandigd voor het project CPYWD (bestemd voor de jeugd van Katariga), vertrokken we per taxi naar het vliegveld. De vlucht met Starbow Airways vond plaats om 10.30 uur en binnen een uur waren we al in Accra. Dat dit prettiger is dan uren achter elkaar in een bus zitten (inclusief overnachting in Kumasi), moge duidelijk zijn. Eénmaal in Accra zou al spoedig blijken dat het een dag vol verrassingen zou worden! In eerste instantie dachten we om meteen de bus naar Takoradi te nemen (ongeveer 4 tot 5 uur), echter: De mensen van de Tessark-school in Takoradi hadden andere plannen met ons……en dat betekent altijd dat die Nederlandse zwoegers uit Tamale verwend moesten worden……
Even het plaatje van de familie schetsen: Opa Eric is zeer ernstig ziek en ligt in een ziekenhuis in Accra (ongeveer 4 tot 5 uur verwijderd van Takoradi). Zijn vrouw, oma Theresa is de oprichtster van de Tessark school. Zij hebben 5 kinderen: 3 zoons en 2 dochters: 2 zonen wonen in Accra (Sammy en Harry) en 1 zoon woont in Engeland (Lennart); 1 dochter woont in Takoradi (Nanaama, die de school van moeders gaat overnemen) en 1 dochter woont in Amerika (Betty). Ook zijn opa en oma gezegend met een schare kleinkinderen. Slechts zoon Harry heeft geen kinderen; de rest wel. Toen wij in mei 2013 een maandje in Takoradi waren, hadden we veel contact met de kinderen van Nanaama en met de kinderen van Betty. Laatstgenoemden verbleven namelijk tijdelijk bij tante Nanaama, aangezien de eigen ouders het te druk hadden met hun carrière in de USA. En dan zie je duidelijk weer het cultuurverschil: USA stressvol en individualistisch/Ghana relaxed en zorgdragen voor de familie.
Welnu, dochter Nanaama had de Verenigde Staten uitgekozen om te bevallen van haar derde kind. (Haar andere 2 kinderen zijn wel in Ghana geboren). Begin augustus was Nanaama dan ook richting de States vertrokken, waar zij op 6 oktober 2013 zoontje Kwesi op de wereld zette. (Kwesi betekent: Born on Sunday). Overigens: Op de dag dat Nanaama was bevallen van Kwesi, vertrok oma Theresa voor een reis naar Israёl/Rome/Parijs, maar goed…dat terzijde…..Vanuit Tamale hadden wij tussen augustus en december wel eens telefonisch contact opgenomen met Nanaama in Amerika (mailen werkt niet bij haar; Nanaama beantwoordt eigenlijk nooit een mail; wat dat betreft is zij een echte Ghanees!!!) Zijnde in Amerika, weten wij dat Ghana erg wordt gemist door Nanaama, of om met haar eigen woorden te spreken: ‘I don’t like the States; the cold weather, the canned food, the stress’ etc. Toen wij haar een keer vroegen wanneer zij dacht terug te keren naar Ghana/Takoradi, liet zij weten: ‘Before Christmas’. O.a. op basis daarvan hadden wij onze planning afgestemd en hadden gekozen voor een vertrek uit Tamale op 31 december. Natuurlijk hadden wij beter moeten weten…..je kunt namelijk niet plannen in Ghana!!!!!!!!!!!!!!!!
Daar tussendoor speelde nog dat de echtgenoot van Nanaama (Stephen) ook ‘on travelling’ was. Al in mei had hij ons laten weten: ‘In June I will go to The Netherlands and the UK’.
Wel, juni werd november en november werd december, maar hij ging inderdaad en nam zijn oudste kind mee (zoon Nana Yaw). Samen reisden zij dus naar Nederland (3 dagen Amsterdam) en naar Engeland. Het was allemaal ‘beautiful’ in Holland……
Of dit alles nog niet genoeg is, werd tussendoor ook nog een nieuwe school gebouwd en verhuisden de leerlingen naar de nieuwe lokatie (richting Sekondi); dat wil zeggen: De kinderen van P1 t/m. P5 zitten nu op de nieuwe school; de allerkleinsten (crèche/Nursery/Kindergarten) blijven op de oude lokatie Chapel Hill in Takoradi.
Dat dit alles tegelijkertijd kan plaatsvinden en te realiseren valt, komt mede dankzij het personeel van de Tessark-school. Men kan altijd een beroep doen op het personeel: Van huishoudelijke klussen tot chauffeur en tot kinderverzorgers en alles wat daar tussen in zit. De school op de oude lokatie maakt gewoon onderdeel uit van het huis en het personeel voelt zich er net zo thuis als wij.
Om onze komst naar Takoradi af te stemmen op zowel de terugkeer van Nanaama uit Amerika als de terugkeer van Stephen uit Nederland/Engeland, mailden we regelmatig met Stephen. Hij is de uitzondering op de regel dat een Ghanees niet graag mailt; Stephen stuurt je binnen een minuut zijn reactie……(kan dan weliswaar nog geen antwoord zijn op je vragen, maar een kniesoor die daar op let……). Okay…..afspraak maken dus en plannen met een Ghanees……onmogelijk!!!!!!!!!!!!!
Wij hadden ons vertrek uit Tamale en aankomst Takoradi dus gepland op 31 december. Uiteindelijk liet Stephen weten dat hij op 29 december terug zou zijn in Ghana/Takoradi. ….…’Then I will be in’……..Nou, dat was al iets; nu Nanaama nog. Voor Kerstmis was in ieder geval niet gelukt. Stephen echter liet ons weten dat zij ‘delayed’ was vanwege enkele kwaaltjes bij de baby, but….no problem, she will arrive on December 31….op dezelfde dag dus als wij!!! Wat een toeval! (Wij landden om ongeveer 11.30 uur en Nanaama om 12.00 uur!) Niet alleen zagen wij Nanaama en baby Kwesi, ook broer Harry en moeder Theresa waren aanwezig. Wat een weerzien!
Voor personeelslid/manusje van alles Richard was het ook een verrassing dat Ben en Dees al in Accra waren. Heel vreemd, aangezien hij op de hoogte was van onze aankomsttijd om 11.30 uur op het vliegveld. Hij had bovendien laten weten dat hij om 10.00 uur al in Accra zou zijn en ons zou afhalen van de airport. Toen we hem dan ook belden rond de klok van 10, vertelde Richard dat hij ‘ on his way’ was naar Accra. Tsja….I am on my way moet je hier ruim interpreteren; het kan dan nog best uren duren voordat de persoon in kwestie daadwerkelijk arriveert. Achteraf zou blijken dat hij op genoemd tijdstip nog niet eens vertrokken was uit Takoradi. Oma Theresa had Richard op het allerlaatste moment nog opgezadeld met diverse klusjes. Kortom: Een chaotisch weerzien op het vliegveld van Accra…..Richard waarvan wij dachten dat hij ons zou ophalen, was er niet; oma die wij niet hadden verwacht was er wel enz. enz. Maar zoals altijd in Ghana…..alles komt altijd goed, maar de manier waarop is vaak rommelig en onduidelijk, vanwege het feit dat er niets wordt uitgelegd en dat er niet of nauwelijks wordt gecommuniceerd. Je moet altijd maar gissen en raden en constant bijstellen.
Nadat we iedereen hadden begroet, dachten wij dat we nu snel onze reis per bus naar Takoradi konden vervolgen. Wij vroegen ons af of Richard mee zou gaan. Tot onze verbazing kregen we te horen dat oma nog wel tot 6 januari in Accra zou blijven.
Zij wilde namelijk haar man in het ziekenhuis zo vaak mogelijk bezoeken en deTessark-school had toch nog Kerstvakantie. Nanaama liet weten dat zij waarschijnlijk op 2 januari naar Takoradi zou komen, omdat zij ook nog even extra tijd wilde hebben om haar vader te bezoeken. Zij had hem al vanaf augustus niet meer gezien. Uiteraard allemaal zeer begrijpelijk.
Nog steeds waren wij in de veronderstelling dat we met ons tweetjes (of met Richard) per bus naar Takoradi zouden reizen, maar nee hoor……..voor we het goed en wel in de gaten hadden, werd er ter plekke afgesproken om samen naar het huis van Sammy te gaan in Accra (broer Nanaama en zoon oma Theresa). Wij vielen midden in een feest. Sammy had een reünie georganiseerd voor z’n ‘schoolmates’. Buiten in de party-tent was het een gezellige boel en iedereen genoot van de culineaire geneugten des levens. Het was een combinatie van Ghanees en ‘continental food’. Wij kregen te horen: ‘You are most welcome and you are invited!’ De Ghanese warmte en hartelijkheid straalden er weer van af! Wij waren er ons terdege van bewust dat we nu verkeerden in de bovenlaag van de Ghanese bevolking. Op een gegeven moment werd er zelfs muziek gemaakt ten behoeve van de kansarmen in het Noorden.
Na een tijdje werd voorgesteld om met een paar mensen naar het ziekenhuis (intensive care) te gaan om opa Eric te bezoeken en men liet ons weten: ‘Ben and Desirée, you can go with grandma, Richard and the driver and Harry will follow with another driver en men vervolgde: ‘This is probably the last opportunity to see grandpa’……..Samen togen we dus richting ziekenhuis………en daar zagen we de zieke opa Eric. Uiteraard hadden wij het afgelopen jaar vanuit Tamale diverse keren naar hem geinformeerd en constant liet men ons weten: ‘He is fine’. Ons is echter bekend dat men in Ghana altijd zegt: ‘He is fine’, ook al ben je op sterven na dood……
Na het ziekenhuisbezoek terug naar het huis van Sammy om tenslotte richting busstation te gaan. Richard vergezelde ons. Uiteindelijk vertrokken we pas ’s avonds om 19.00 uur uit Accra en arriveerden we om 23.30 uur in Takoradi. Een taxi bracht ons naar de Tessark-school annex woonhuis in Chapel Hill waar we werden verwelkomd door een personeelslid. Zij had de opdracht gekregen om ons ‘op te vangen’. Dit personeelslid kenden wij natuurlijk vanuit het verleden. Deze vrouw verzorgde destijds een kleinkind van de familie. Inmiddels is dit kleinzoontje terug in de USA. Het betreffende jongetje heet Bobo Eric (Bobo omdat hij dik is en Eric vernoemd naar opa). Het persneelslid liet duidelijk merken dat zij het kleine ventje erg miste. Daarom werd zij door de anderen ‘Bobo mama’ genoemd. Iets voor 0.00 uur kwam Stephen nog even naar Tessark om ons te verwelkomen. En zo rolden we 2014 in……..Doodmoe maar zeer voldaan!!!
Nieuwjaarsdag brachten we samen door met Bobo mama. Aangezien de school nog niet gestart was na de Kerstvakantie en aangezien de familie nog in Accra was, was het erg rustig in het huis. Buiten hoorden we wel de muziek, want zowel met Kerst als op Nieuwjaarsdag vinden er altijd optochten plaats (mensen die verkleed zijn, maskers, een soort Carnaval). Wij benutten de dag met het installeren op onze kamer, het plegen van telefoontjes, het beantwoorden van mails, het werken aan dit verslag, praten met Bobo mama enz. enz.
Als je Tamale aan de lijn hebt, moet je toch lachen: ‘ I want to visit you before you go to Takoradi’ ……jammer dan…..je bent te laat…….En ‘s avonds onze eerste ‘ lights off’ in Takoradi.
Jaarlijks wordt de Tessark-school voorzien van een likje verf, dus begin januari waren de schilders druk in de weer.
Bijzonder om te zien voor ons waren de 2 schoolbussen die wij (Ben en Dees) in mei j.l. voor Tessark hebben besteld in Nederland (Deventer). Bij de aankoop hiervan hebben wij voor Stephen (man van Nanaama) bemiddeld en gemaild met het bedrijf in Nederland. En dan verschijnt er een knaap van ongeveer 25 jaar die ons laat weten: ‘I come to pick the bus’. Okay, maar helaas…..de schoolbus startte niet. Toen kregen we te horen: ‘There is no petrol and I don’t have money to buy it’.
Op 2 januari kwam Nanaama terug naar Takoradi, gevolgd door haar moeder - grandma Theresa - op 6 januari. Althans, dat was de planning……….Nanaama was weliswaar op 2 januari terug in Takoradi, maar voordat zij weer een beetje mens was geworden van haar verblijf van 5 maanden in Amerika, duurde nog wel een paar dagen. Wij zagen haar pas op 6 januari en toen werd het de hoogste tijd voor onze eerste ‘meeting’. Grandma Theresa belde op en liet weten dat zij niet op 6 januari zou terugkeren naar Takoradi, maar op 12 januari, by God’s willing……
In de nacht van 2 op 3 januari was er geen elektriciteit. Reeds om 18.00 uur viel de stroom uit. In de direkte omgeving was er echter wel elektriciteit. Slechts op Tessark was alles aardedonker. Dat betekende dus dat er in ons huis iets mis was. Moesten wij dit toeschrijven aan de elektriciёn die overdag bezig was geweest met werkzaamheden? Nee hoor, de verklaring was simpel: Tessark beschikt over een prepaid meter en je moet dus gewoon zorgen dat er voldoende units op de meter zitten. Dat laatste was dus niet gebeurd. Zelfs de reserve units waren al verbruikt. Wij als niet-Ghanezen moesten uitleggen hoe de procedure nu in gang moest worden gezet. Een komische situatie. Je moet namelijk eerst het kaartje inbrengen in de meter en vervolgens kun je pas de units laten bijschrijven. Dus onze uitleg was als volgt: ‘Before you can top up, you have to insert the card’. Het leek wel of dit nieuw voor hen was.
Stephen was blij dat hij na 5 maanden zijn vrouw Nanaama en baby Kwesi thuis had. Het was dan ook begrijpelijk dat het moeilijk voor hem was om concrete afspraken te maken over de invulling van de dag. Wachten maakte dus onderdeel uit van onze eerste dagen. Er wordt niet gecommuniceerd en er wordt niets uitgelegd, maar de mensen zijn zo ontzettend lief en vergoeden daarmee al het ongemak. Stephen liet ons weten: ‘Your stay has to be as comfortable as possible, because you worked and suffered too much in the North’. Met Bobo mama werden prachtige gesprekken gevoerd over de cultuurverschillen Nederland-Ghana. Het is voor haar moeilijk voor te stellen hoe mensen in Nederland leven. Haar reactie was dan ook: ‘Oh these white people’………….
Bobo mama is afkomstig uit Kumasi en liet ons weten: ‘I am a pure Ashanti’…….
Verder vertelde zij ons: ‘ My mother gave birth to 11 children; nine girls and two boys and I am the only one who is not married, but every evening I pray to God that he gives me a husband and children’……..Trouwen en kindertjes krijgen is nu eenmaal heel erg belangrijk in de Ghanese cultuur.
Tessark is en blijft een soort van inloophuis voor iedereen. Soms herkennen wij iemand, bijvoorbeeld Naneejo, een dikke jongen die vaak op Tessark (maar ook wel in het huis van Nanaama en Stephen) wordt gedropt, omdat zijn moeder moet werken. Deze knaap kenden wij al vanuit het verleden, maar nu zagen we ook zijn moeder. Meestal echter wordt er helemaal niet uitgelegd wie de mensen zijn die in-en uitlopen, maar iedere keer worden de 2 witten tentoongesteld, althans zo voelen wij dat.
4 januari: De staff van de Tessark school is nog steeds afwezig (oma Theresa was nog in Accra bij haar zieke man en dochter Nanaama was weliswaar weer in Takoradi, maar was zeer vermoeid teruggekeerd met haar baby vanuit de USA en haar man Stephen was erg druk). Het kwam er dus op neer dat wij (Ben en Dees) eigenlijk alleen waren in het huis. Nou ja, alleen…….er waren een paar personeelsleden aanwezig: Bobo mama en madam Comfort en verder iedere avond de watchman. Wel was er telefonisch contact met oma Theresa en met schoonzoon Stephen en de mensen lieten ons iedere keer weten: ‘Please feel at home’……Welnu, wij kunnen inderdaad zeggen dat we ons daar thuis voelen; niet alleen op Tessark, maar ook in Takoradi zelf. Het is leuk om alles terug te zien; de zee, de stad; de plek waar we hebben gewoond; het komt erg vertrouwd over.
Terug in Takoradi betekent ook terug bij de coconut-trees. Ook bij de ingang van de Tessark-school op Chapel Hill staan kokosnootbomen en daar werd op 5 januari gezellig gekeuveld met Bobo mama, madam Comfort en de watchman. Iedereen is in afwachting van de start van de school………
Als grandma Theresa ons belt op 6 januari en het voor ons duidelijk wordt dat het nog een kleine week zal duren voordat zij haar taken kan oppakken op de Tessark-school en we bovendien rekening moeten houden met het feit dat dochter Nanaama nog niet helemaal de oude is, wordt aan ons gevraagd om tijdelijk waar te nemen op beide lokaties (Takoradi en Sekondi). Of om met de woorden van oma te spreken: ‘Please do the supervising for me’… Nou, prima! Eerst liet oma Theresa weten dat zij zondag 12 januari zou terugkeren - by God’s willing -, maar 12 januari werd uiteindelijk 13 januari.
De school startte op 7 januari; op 6 januari echter waren er al leerkrachten aanwezig om hun klaslokalen schoon te maken ter voorbereiding op de daadwerkelijke start. Hier zie je duidelijk een verschil met Tamale: Als de lessen aanvangen op 7 januari, dan vindt de voorbereiding plaats op 6 januari. Dat betuigt van planning en die planning ontbreekt dus in Tamale. Als in Tamale de school start op 7 januari, staat de hele week in het teken van ‘cleaning’ en ‘weeding’ en van lesgeven is geen sprake………..
Op 6 januari werd Nanaama zeer warm onthaald door de leerkrachten en het overige personeel. Men had haar niet meer gezien vanaf augustus 2013. Natuurlijk werd baby Kwesi ook bewonderd.
Al snel ging Nanaama over tot de orde van de dag en werd er een meeting georganiseerd, waar ook wij aan deel mochten nemen. Je merkt dat Nanaama 5 maanden in Amerika is geweest: Zij wil de aktieve werkhouding van de USA graag overbrengen naar haar school in Takoradi/Ghana en zij hield dan ook een behoorlijke peptalk. Ook vond er nog een separate meeting met ons plaats waarin wij de ruimte kregen om onze ideeёn in te brengen. Dit alles vindt ad hoc plaats; tussen alle bedrijven door…….Samen met Nanaama en Stephen bezochten we ook de nieuwe school. Hoewel de school nog niet helemaal klaar is, worden er al lessen gegeven vanaf september 2013. De nieuwe school is werkelijk prachtig. Je ziet duidelijk de invloeden van West-Europa en de USA. Nanaama en Stephen hebben ook leuke taken voor ons in petto……..Er kwam heel veel op ons af, maar de setting is geweldig en we hebben er heel veel zin in!!!
De eerste paar dagen vanaf de start van de school op 7 januari, werd Ben geacht op de nieuwe lokatie te zijn en ik (Dees) werd ingezet op de oude lokatie. ’s Morgens om 7.30 uur vertrekt de schoolbus naar de nieuwe school in Sekondi en Ben had dus geen vervoersprobleem; hij reed gewoon mee met de schoolbus. Aangezien er verschillende leerkrachten van de nieuwe school (Primary 1 t/m. Primary 5) een workshop volgden, moest Ben hun klassen overnemen. Zo gaf hij les in P4, P2 etc. Ik zelf deed op 7 januari ‘ the supervising’ op de oude school. Hier zitten de kleintjes (crèche, nursery, Kindergarten en nog één P1; deze P1 zal binnenkort verhuizen naar de nieuwe school). Ik bezocht 11 klassen en gaf mijn ogen goed de kost. Mijn bevindingen werden door mij gerapporteerd en aan het einde van de dag doorgegeven aan Nanaama. Zomaar enkele voorbeelden: Groepswerk in de klas prima, maar als 20 kinderen moeten wachten om deel te kunnen nemen aan een groepje van 8, dan kun je uiteraard niet spreken van groepswerk. Boven ieder klaslokaal hangt een kaartje met daarop bijvoorbeeld de vermelding: Nursery 1, nursery 2, Kindergarten 1, Kindergarten 2 enz. Dit was al een half jaar niet meer up to date. Op de plek van P3 zat nu bijvoorbeeld de crèche. Deze details worden niet opgemerkt door de teachers, maar als Nanaama dit soort dingen van ons verneemt, komt zij meteen in aktie en trommelt haar mensen op die de klussen moeten klaren.
Aangezien dochter Nanaama bezig is om de taken van haar moeder Theresa over te nemen, kun je zeggen dat Nanaama nu de direkteur is. Zij is meestal de hele dag op de nieuwe school te vinden en arriveert in de late middag op de oude lokatie op Chapel Hill. Dat is het moment om haar te spreken. Zij wil graag dat wij onze West-Europese suggesties lanceren. Alles wat bijdraagt aan ‘moving forward for the school’ is welkom! Zij en haar man Stephen denken ‘global wide’ en dat is erg prettig.
Uiteraard zullen onze taken na onze verlofperiode in Nederland meer concreet worden (vanaf begin februari), nu echter (6-14 januari) staat in het teken van overal bijspringen en brainstormen over onze taken. Ziet oma Theresa voornamelijk een coachende rol voor ons (teaching the teachers), Nanaama gaat nog verder. Zij ziet voor mij (Dees) een rol weggelegd om het vak Frans goed op de kaart te zetten. En zij liet me weten: ‘If our French teacher Georges is not good, please let me know’…….Nou ja zeg, ik wil die man niet brodeloos maken (maar bovendien is daar ook geen reden voor, hoewel er natuurlijk altijd verbeterpunten zijn). Nanaama is echter zeer kordaat: Als een leerkracht niet functioneert, dan vliegt hij eruit…….Zeer on-Ghanees, maar vanzelfsprekend erg goed. Wij hadden al opgemerkt dat het docententeam niet meer hetzelfde was als voorheen. Ook denkt zij aan een adviserende rol bij het aannemen van nieuwe leerkrachten.
En dan schiet mij (Dees) iets te binnen: Eind 2010/begin 2011 heb ik mijn diensten aangeboden bij de Alliance Française in Takoradi (ik wilde dat destijds combineren met mijn lesgeven op de Tessark school). Dat ging uiteindelijk niet door, omdat ik constant aan het lijntje werd gehouden. Direkteur mister Bruce liet telkens weten: ‘I have to discuss it with the Board members and they are on travelling….’…..blablabla….Uiteindelijk heb ik het toen zelf gecanceld,….. because I don’t fall on my knees to teach for free. Wellicht zou ik nu als bruggenbouwer kunnen fungeren en een link kunnen realiseren tussen enerzijds de Tessark-school en anderzijds de Alliance Française. Bijkomend voordeel is dat niet alleen ik, maar ook Nanaama als direkteur van Tessark, de direkteur van de Alliance Française kent.
De school groeit…..op dit moment (januari 2014) zijn er al 870 leeerlingen. We moeten dus weer even wennen aan het lawaai….de decibels vliegen je om de oren.
Iedere ochtend wordt gestart met ‘Assembly’: Alle kinderen staan opgesteld in rijen; de leerkrachten staan voor de groep. Er wordt gebeden, gezongen, gesprongen en gedanst. Tsja…..en als Ghaneesjes gaan dansen, dan komt de muziek tevoorschijn……’beating the drums’……..Natuurlijk moet grandma Dees ook mee doen (lekker houterig, maar iedereen is enthousiast!). Ik kreeg te horen: ‘Grandma you did very well’……Ja, Ben en ik worden grandpa en grandma genoemd. Dit uit respect voor de leeftijd…..hahaha! Aan het einde van de Assembly marcheren alle kinderen naar hun klas onder luid trommel-geroffel. Iedere bijdrage die ik kan leveren aan Assembly is van harte welkom! Op vrijdag echter is er geen Assembly; dan is het tijd om de buitenboel te ‘cleanen’.
Op 8 januari voornamelijk doende geweest om onze invitation letters op papier te zetten. Deze invitation letters zijn nodig voor ons visum en moeten we meenemen als we binnenkort de Ghanese Ambassade in Den Haag bezoeken. De Tessark-school was bereid om te ondertekenen en de brief te voorzien van het briefhoofd van de school. Ook inhoudelijk werden er nog enkele aanpassingen verricht en correcties uitgevoerd. Een Ghanese brief moet nu eenmaal heel erg formeel zijn! Stephen (man van Nanaama) was hierbij behulpzaam evenals de administratieve kracht Richard. Samen met mij (Dees) brachten we een paar uurtjes door op kantoor. Ja, de Tessark-school beschikt inmiddels over maar liefst 2 kantoren; 1 kantoor is bestemd voor de direktie (oma Theresa en dochter Nanaama); het andere kantoor wordt bemand door 2 personeelsleden (Richard en Mercy).
Donderdag 9 januari betekende wederom een dag voor Ben op de nieuwe school; voor mij (Dees) stond de dag in het teken van bijspringen op de oude school. Zo kon het voorkomen dat je het ene moment in de cèche, nursery of Kindergarten liedjes zingt en het andere moment een handje helpt op de ‘office’ om inzichtelijk te maken welke leerlingen hun ‘schoolfees’ nog niet hebben betaald. Ook ging ik rond om te vragen hoe alles ging: ‘ If there is any problem, please let me know and if there is anything I can do for you, feel free to ask me’……..Ook moet ik melden als leerkrachten in de klas eten of met hun mobiele telefoon aan het bellen zijn. In een Nursery 1 klas deelde ik een groot compliment uit en heb dit ook doorgegeven aan direkteur Nanaama.
Eén van de jonge vrouwelijke leerkrachten had werkelijk ‘learning by doing’ hoog in het vaandel staan en gebruikte daarbij de Total Physical Response methode. Erg verfrissend om te zien! Deze kinderen krijgen goed onderwijs….wat een verschil met die arme stumperds in Tamale!!!
In Nursery 1 leren de kinderen het alfabet (small letters); gevolgd door de capital letters in Nursery 2.
Het is geweldig leuk om de oude vertrouwde leerkrachten terug te zien tussen de vele nieuwelingen.
Bobo mama heeft de eerste 8 dagen voor ons gekookt; vanaf 9 januari neemt sister Alice (of een collega) haar taken over, d.w.z. gedurende de 5-daagse werkweek. Bobo mama moet dan namelijk voor de baby van Nanaama zorgen en heeft daardoor minder tijd om de warme hap tussen de middag te bereiden. De lunch wordt nu door Alice klaar gemaakt. Deze Alice is de kokkin van de school en 2 extra monden (Ben en Dees) is geen enkel probleem voor haar. Wij eten gewoon met de grote hoop mee. Het is prachtig om te zien hoe zij het eten bereidt. Zij kookt op houtskool, zit op een klein krukje in de buitenlucht en roert in een immens grote pot. Zij is een stevige tante, gekleed in een wit uniform en witte muts. Iedere dag kookt zij voor honderden kinderen. Het eten wordt bereid op de oude school en uitgedeeld aan de kinderen aldaar. Ook wordt op de oude lokatie gekookt voor de kinderen die op de nieuwe lokatie zitten. Het eten wordt per schoolbus naar de nieuwe school gebracht.
Op zowel de oude als de nieuwe school is ‘s avonds en ‘s nachts een watchman aanwezig. (Op de nieuwe school zelfs 2). Aangezien de oude school onderdeel uitmaakt van het woonhuis zien wij dagelijks deze watchman. De nieuwe school echter ligt verder weg en meer afgezonderd. Het leek dus niet overbodig om eens te gaan checken of de watchman ook daadwerkelijk aanwezig was. Een onaangekondigd bezoekje dus………..Toen wij dit bespraken met Nanaama liet zij echter weten dat deze ‘surprise visit’ niet meer nodig was, omdat ze al maatregelen had getroffen: De beide betreffende watchmen zijn al ontslagen. De watchman van de oude lokatie voldoet erg goed en neemt zijn taken serieus en daarom gaat Nanaama deze man naar de nieuwe lokatie sturen en zal zij een nieuwe watchman regelen voor de oude lokatie. Deze ‘security men’ worden via een bedrijf ingehuurd.
Aan de achterzijde van de nieuwe school is een andere school gelokaliseerd. Tijdens pauzes hangen de leerlingen over een balustrade en roepen naar ‘onze’ leerlingen. De kinderen van onze Tessark school lieten ons weten: ‘They don’t like us’. Als wij zoiets horen, dan melden we dit bij Nanaama, aangezien er natuurlijk wel een goed contact moet zijn tussen ons en de achterburen. Wat bleek? De problemen waren reeds bekend en er wordt aan gewerkt. Onze achterbuurman is echter een staatsschool en Tessark is een privéschool en dat verschil verklaart al heel veel.
In februari 2015 bestaat de school 10 jaar. Op dit moment (januari 2014) zijn er 870 kinderen. Wellicht mag Tessark in 2015 de 1000e leerling begroeten! Dat zou natuurlijk fantastisch zijn voor de PR van de school. Misschien kan men dan deze 1000e leerling korting geven op de ‘schoolfees’ of men kan een artikel in de krant plaatsen.
Weer zomaar een voorbeeld vanuit een Westerse gedachte, die we ventileren binnen deze Ghanese setting. Nanaama wil deze mijlpaal echter op een andere manier vieren. Bovendien vraagt zij zich af of nummer 1000 binnenkort zal verschijnen, aangezien de ‘schoolfees’ zijn verhoogd. Deze verhoging kan uiteraard van invloed zijn op het aantal aanmeldingen.
Hoewel de bouw van de nieuwe school nog niet helemaal klaar is, zijn de lessen al gestart vanaf september 2013. Echter: De bouwplek is niet afgezet middels hekken (wij kijken met Nederlandse ogen) en toen we diepe open bassins zagen, leek het ons de hoogste tijd om de direktie van de Tessark-school hierop te attenderen. Je mag er toch niet aan denken dat er een kind in valt………Nanaama en haar man Stephen lieten ons weten: ‘Good, we know it and the constructor will work on it, but for the time being we have to cover it. You are right, it can be very dangerous’.
Inmiddels zijn de nieuwe tafeltjes en stoeltjes gearriveerd op de nieuwe school. Niet meer van hout, maar van plastic. Stephen is hiervoor naar Dubai gereisd om dit schoolmeubilair aan te schaffen. Onze gedachten gaan naar Tamale waar een staatsschool al blij is met een oude houten schoolbank.
Tsja…..het blijft schakelen voor ons op vele fronten…….Wij genieten enorm van de goede houding naar werk. De mensen van de Tessark-school zijn aktief. Wat een verschil met die slechte werkhouding in Tamale! Voor ons een verademing. Iedereen werkt hard, inclusief de 2 Obruni’s (white people)…..Wij maken lange dagen….van ‘s morgens 7.00 uur tot ‘s avonds 19.00 uur. De hele dag horen we ‘obruni’in plaats van ‘siliminga’ (dat laatste werd in Tamale altijd gebruikt voor de ‘witten’).
’s Morgens zijn de leerkrachten op de oude lokatie druk bezig met hun eigen programma. Aangezien zij salarisverhoging hebben gehad, betekent dit ook dat ze ‘een tandje hoger’ moeten……they have to achieve their targets……Uiteraard wil ik (Dees) hen daar niet bij storen. Mijn teaching-activities (o.a. storytelling/music/French) richten zich meer op de middaguren. ’s Morgens doe ik dan andere dingen, zoals supervisie, correctiewerk, the setting and marking of the homework of the children e.d.
De storybooks van Tamale komen hier nog goed van pas. Eén van de leerkrachten wilde deze graag copiёren en Mercy van kantoor beloofde dit voor ons te doen. Uiteindelijk deden wij het maar zelf, want Mercy en Richard hadden het veel te druk op de ‘ office’. Iedereen loopt in-en uit op kantoor en er is totaal geen sprake van privacy. Daarom wil men in de toekomst 1 gedeelte van het kantoor inrichten als werkruimte en het andere gedeelte als wachtkamer.
Als we Nanaama vergelijken met 3 jaar geleden, dan constateren we dat zij een echte ‘business-woman’ is geworden; zakelijk en zeer kordaat. Je ziet de invloeden van de USA.
Wellicht ten overvloede: Wij wonen dus op school op de oude lokatie. School en woonhuis zijn 1. Wij hebben onze eigen slaapkamer en een douche en toilet en we delen woonkamer en keuken. Op het bed van Ben lag een hele slechte matras. Het binnenwerk stak door de matras heen. Pijnlijk dus om een pin in je rug te krijgen!
Maar……no problem…..Bobo mama en madam Comfort vonden nog ergens een betere matras en zij vonden het niet alleen erg leuk, maar tevens vanzelfsprekend om dit voor ‘the old man mister Ben’ te doen!!! Overigens: Nu zij weten dat Ben de zee prachtig vindt, moeten zij iedere keer lachen als we melden: ‘The old man and the sea’…….
Op de nieuwe school zijn de etiketten aangescherpt: De kinderen van P1 t/m. P5 moeten allemaal zwarte schoenen aan en witte sokjes. Uitbundige haardrachten zijn niet langer toegestaan. De kleurrijke kraaltjes e.d. die vele kapsels van de meisjes sieren zijn dus passé…..Op de oude school (bij de peuters en kleuters) lijkt het nog niet te zijn ingevoerd.
Maandag 13 januari was de laatste werkdag voor ons verlof naar Nederland. Ben hield zich op de nieuwe school in Sekondi bezig met P4 en zijn ‘ topics’ waren: ‘Spijsvertering/munteenheden/algebra en meetkunde/fototaal. Een oplettende Ben constateerde die dag bovendien dat het nieuwe schoolmeubilair uit Dubai verkeerd in elkaar was gezet door enkele Ghanese klusjesmannen. Toen hij Nanaama hierop attendeerde, liet zij hem weten: ‘Mister Ben, your observation is very good’. Ook lanceerde Ben het idee om ‘in case of announcements’ een intercom te regelen, zodat elke klas tegelijkertijd op de hoogte kon worden gebracht van eventuele mededelingen. Op dit moment is dit echter niet nodig, aangezien mededelingen ’s morgens bij de gezamelijke ‘Assembly’ (parade) geschieden. Voor de toekomst sloot Nanaama het idee echter niet uit…….maybe when the school is more growing……..
Zelf ben ik op verzoek van Nanaama gestart met ‘setting and marking the homework’. Mijn hulp werd gevraagd in twee Nursery one’s; in twee Nursery two’s en in twee Kindergarten (KG) one’s. (Kinderen tussen de 2 en de 4 jaar). Zelfs deze kleintjes krijgen iedere dag huiswerk mee. (Numbers and writing). Ik werd dus geacht om de opdrachten ‘huiswerk-klaar’te maken en reeds gemaakt huiswerk te corrigeren. Ik begon in Nursery 2b en daarna in Kindergarten 1b en toen was de ochtend al voorbij. In KG 1b zitten maar liefst 65 kinderen!!!! Gelukkig had ik een tafel en stoel tot mijn beschikking in KG 1b en zelfs een fan. Helaas gold dit niet voor Nursery 2b. Daar moest ‘ grandma’ Dees op een kinderstoeltje en aan een kindertafeltje zitten. Niet echt goed voor de rug! Bovendien bloedheet zonder fan! Desalniettemin had ik het prima naar mijn zin. ‘s Middags stond storytelling op de rol in P 1a en in KG 2a. De kinderen zaten met grote ogen te kijken toen ‘grandma’ Dees vertelde over ‘ Fati and the honeytree’ (Fati uit Tamale).
De school telt - zoals eerder gemeld - zo’n 870 leerlingen, maar ook ruim 30 leerkrachten. (De voormalige leerkracht van de lokale taal Fanti is gestorven). De verdeling is als volgt:
Crèche 1: Lilian-Gifty-Adonis
Crèche 2: Sarah-Patience-Ayisha
Nursery 1a: Caro-Hannah
Nursery 1b: Maggie-Fausti
Nursery 2a: Getty-Sarah-Bright
Nursery 2b: Rose-Francis-Daniel
KG 1a: Dorothy-Ebenezer
KG 1b: Gladys-Abigal
KG 2a: Thjo-Bernard
KG 2b: Fausti-Emma
P1 a: Josephine
P1 b: Emmanuel
P2 a: Patrick
P2 b: Emmanuel
P3 a: Philip
P3 b: Celestine
P4 a: Emmanuel
P4 b: Aboitie
P5: Maevis
Op 14 januari troffen we de laatste voorbereidingen om naar Nederland te gaan. Bij het inpakken van de bagage moesten we wel goed ‘bij de les blijven’. Wij zijn vanuit Tamle in Takoradi gearriveerd in de nacht van Oud - op Nieuw en nu was er pas tijd ‘to arrange our luggage’…..spullen van Tamale, spullen van Takoradi, spullen van Nederland, enz. enz.
Op 15 januari vertrokken we vanuit Takoradi met de bus naar Accra en toen begon het wachten op onze avond/nacht-vlucht Accra-Amsterdam. Van 16 januari tot 2 februari zullen we in Nederland zijn. Wat zullen we het koud hebben!!!!!!
In de vroege ochtend (6.00 uur) van 16 januari landden we veilig op Schiphol en gingen we per trein naar Vlissingen en omstreeks 10.30 uur arriveerden we in ‘Bed and Breakfast De Kleyne Wereld’, ons onderkomen voor 2 en een halve week.
Het was grijs, nat en koud in ons kikkerlandje, omstreeks 8 graden. Uiteraard helemaal niet koud voor de tijd van het jaar, maar voor ons was het natuurlijk wel koud als je altijd tropische temperaturen bent gewend van zo’n 35-40 graden. Een verkoudheid hoort dan ook altijd bij ons verlof, evenals problemen met de spijsvertering…….van éénzijdige voeding naar gevarieerde voeding…….en pijn aan de voeten (inclusief blaren) wordt verklaard door het dragen van dichte schoenen…….even wennen…....Huiduitslag t.g.v. hitte verdwijnt echter altijd meteen als sneeuw voor de zon! Andere huiduitslag stak juist de kop op. En die 8 graden werden er 4, 2, 0…….…koud, koud, koud!!!
Zoals altijd betekent terug zijn in Nederland: Genieten van die bruine boterham met kaas (en al die andere lekkere dingen!.......de keuze is reuze…….), die warme douche, niet meer slapen onder een muskietennet, altijd stroom, water drinken uit de kraan, geen vieze beesten meer of slechte hygiёne, geen malaria meer enz. enz., maar……….terug zijn in Nederland betekent helaas ook altijd weer: de kou/de kilte (en dan bedoelen we niet de temperatuur); de gereserveerdheid van mensen; het individualisme; het materialisme; de stress; het vaak snelle, flitsende en oppervlakkige leven enz. enz. Het blijft schakelen!!!
Met slechts ruim 2 weken Nederland, moge het duidelijk zijn dat wij een strakke planning hebben. Dit programma hebben we in Ghana al op papier gezet en nu is het een kwestie van afwerken. Vanzelfsprekend komen er ook onverwachte dingen tussendoor, maar de grote lijn is ingepland.
Al snel werd begonnen aan het vele regelwerk……Nederland paperassenland……mailen/bellen enz. De eerste week is behoorlijk gevuld; de tweede week iets minder. Een bezoek aan de tandarts vond plaats op 17 januari (het minst leuke maar meteen afhandelen). De tandarts was verhuisd naar een nieuwe lokatie; een gloednieuw en innovatief tandheelkundig centrum in Vlissingen; uniek in Zeeland. Prachtig! Voor de ‘fun’ had ik houten chewing-sticks (de Ghanese tandenborstel) meegenomen voor de tandarts. Hij vond dit erg leuk en liet weten: ‘Als de tandenborstel er al zǿ uit ziet, hoe zal de boor er dan wel niet uit zien? ……hahaha! Op 24 januari een vervolgafspraak en tevens bezoekje aan de mondhygiёniste en toen was ook dit weer in orde.
Ook één van de eerste dingen die we deden, was een bezoekje brengen aan ons appartement, waar we welkom werden geheten door onze huurders, die zo aardig waren om ons de gelegenheid te geven onze winterkleding op te halen. Hoewel vreemd om alles terug te zien, deed het ons niets. Het voelt nu eenmaal (nog) niet als ons thuis. Wij hebben in ieder geval in Ghana - net als andere jaren – niets gemist van onze spullen in Nederland. Iedere keer weer denken we: ‘Op de keper beschouwd heeft een mens toch weinig nodig.’ Uiteraard was het wel mooi om de zee en de boulevard terug te zien…….de enige reden om Limburg te verruilen voor Zeeland. Waarom ligt die plas water aan de verkeerde kant van het land?...hahaha!!!
Een dagje treinen op 19 januari…..naar Boxmeer en Venlo……Ook op 26 januari gingen we op familiebezoek in Venlo. Met telkens een treinreis van ruim 3 uur enkel, vermoeiende dagen.
Op de dagen dat we ‘losse eindjes’ hebben ingepland, doen we veel verschillende dingen, voornamelijk regelwerk.
Soms moet je toch glimlachen…..in 2005 hebben wij in een kindertehuis en op een school gewerkt in India. Nu kregen we een uitnodiging om maar liefst 4 bruiloften bij te wonen van 4 meisjes die opgegroeid zijn in het kindertehuis en nu gingen trouwen.
Ook in de eerste week werd een bezoek gebracht aan de huisarts (inclusief bloedprikken in het ziekenhuis); vond er een update plaats van een vaccinatie bij Meditel Goes en moesten we naar de Ghanese Ambassade in Den Haag om een nieuw visum aan te vragen.
In eerste instantie was ons verteld dat alleen Dees een nieuwe vaccinatie voor gele koorts zou krijgen; Ben zou volgens het protocol 60-plussers niet meer in aanmerking komen en zou slechts een douane-verklaring krijgen. Maar uh…..een logische vraag die dan opkomt is: Hoe zit het dan met zijn bescherming? Welnu, die is er dan niet meer, aldus de arts bij Meditel. De reden dat 60-plussers geen vaccinatie gele koorts meer krijgen, was gelegen in het feit dat de kans op meningitis/hersenvliesontsteking zou toenemen. Uiteraard hebben wij ook een meningitis-vaccinatie, maar dat bleek een andere variant te zijn. Wij vernamen dat de leeftijd van 60+ arbitrair was. Bovendien is West-Afrika en dus ook Ghana risico-vol te noemen als het gaat om dit soort zaken. Er werd als volgt geconcludeerd: Normaal gesproken bij 60+ geen gele koorts vaccinatie meer, maar in het geval van Ben werd gelukkig van die regel afgeweken, aangezien wij toch weer voor een langere tijd werkzaam zullen zijn in Ghana en yellow fever ook weer de kop had opgestoken in Zuid-West Ghana. (Dit hadden wij al eerder vernomen van de mensen op de Tessark-school). Het advies luidde dan ook: Zou Ben slechts 3 weken naar Ghana gaan, dan zou die vaccinatie niet nodig zijn geweest, maar nu het wederom een langere periode zal worden, was de vaccinatie gele koorts absoluut aan te bevelen. En aldus geschiedde.
Ook werd de malaria-profylaxe Lariam weer geregeld, alsmede de reguliere medicatie voor Ben. De apotheek was niet gewend om zulke grote voorraden in 1x te leveren, maar het werd besteld bij de groothandel.
En dan….op naar Den Haag, op naar de Ghanese Ambassade! Met bus, trein en tram een reis van 2 en een half uur. Nadat we ons gemeld hadden, moesten we plaats nemen in een wachtkamer waar we meteen formulieren moesten invullen. Het was nogal druk en alle aanwezigen waren bezig om hun papieren in orde te maken. Aangezien er geen normale tafel stond, moest iedereen zittend of bukkend aan een laag tafeltje schrijven. De dienstdoende ambtenaar deelde zeer nadrukkelijk mede dat alle elektronische apparatuur uitgeschakeld moest worden. Zo niet, dan werd bijvoorbeeld je mobiele telefoon in beslag genomen en werd je zelf terstond uit het gebouw verwijderd. De manier waarop dit werd medegedeeld was nou niet bepaald klant-vriendelijk. Het tempo was on-Ghanees hoog; een echt snel Nederlands tempo dus. Wij hadden net onze papieren ingevuld, of we werden al naar binnen geroepen voor ‘an interview’. Nauwelijks binnen werden we weer teruggestuurd naar de wachtkamer, met het verzoek om onze formulieren aan te vullen met nog meer gegevens, bijvoorbeeld telefoonnummers van Ghanese contactpersonen (waar overigens niet expliciet om was gevraagd). Maar goed, hierna werd eigenlijk alleen maar de ‘letter of invitation’ van de Tessark-school goed bestudeerd en voor de rest stelde het niets voor. Toen Ben ongevraagd het verschuldigde bedrag op tafel legde, was alles ongekend snel oké. De Hollandse vaart zat er behoorlijk in op de Ghanese Ambassade in Den Haag. Wij hadden van te voren afgesproken dat we het visum meteen zouden meenemen en dat betekende dus: Dubbel tarief.
Dit ‘emergency’ visum (klaar binnen 1 uur) was uit praktisch oogpunt handiger voor ons, anders hadden we wederom een keer moeten afreizen naar Den Haag om de paspoorten op te halen. Kortom: Ons visum was geregeld en wij kunnen weer afreizen naar Ghana!!!
De laatste week van de verlofperiode werd veel drukker dan verwacht en gehoopt. Veel zaken waren natuurlijk wel van te voren ingepland, maar er kunnen uiteraard altijd onvoorziene dingen gebeuren en bovendien kan een afspraak weer tot een vervolgafspraak cq follow-up leiden. Een voorbeeld daarvan was de huisarts. De bloeduitslagen van mij (Dees) waren reden voor hem om mij nogmaals te laten komen. Nadat bloedarmoede, vitamine D-tekort en calcium-tekort waren geconstateerd, werd medicatie geregeld en konden we ook dat hoofdstuk weer afsluiten.
Aangezien wij toch een behoorlijk lange tijd in het Bed & Breakfast doorbrachten, bouwden we een leuk contact op met de vrouw des huizes. Zij was erg geinteresseerd in ons wonen en werken in Ghana en dit resulteerde er zelfs in dat zij een keertje in een verloren uurtje gezellig bij ons boven op de kamer kwam om daar meer over te horen. Iedere ochtend smulden wij van het uitgebreide Nederlandse ontbijt. Prettige bijkomstigheid was dat wij het tijdstip van het ontbijt per dag konden aangeven. Dit vanwege ons gevarieerde programma. Als we met de trein moesten reizen en in alle vroegte moesten vertrekken, werd het ontbijt ingeruild voor een lunchpakket voor onderweg. Die flexibiliteit hebben wij als heel fijn ervaren. Ook een keer de wasmachine gebruiken, was geen enkel probleem.
Tevens was het erg praktisch dat ons Bed & Breakfast vlakbij ons appartement lag. Ook de huurders hadden er begrip voor dat wij af en toe eens langs wilden komen om spullen op te bergen (die we niet nodig hebben in Ghana) of juist dingen te pakken (die wel handig zijn in Ghana), of om post op te ruimen en winterkleding te pakken en weer in te leveren. Ook voor enkele bezoekjes aan kennissen togen we naar De Fonteyne. De mensen die wij hebben bezocht stelden het erg op prijs dat we kwamen. Lief en leed werd gedeeld. Op straat in Vlissingen liep je vanzelfsprekend ook wel eens bekenden tegen het lijf en dan moest er weer een Ghana-praatje volgen. En o ja, de VvE (Vereniging van Eigenaren) van de Fonteyne heeft een nieuw bestuur.
Over de Fonteyne gesproken: Ook hadden we een afspraak in een grand café in Vlissingen met onze contactpersoon van het verhuurbedrijf te Middelburg. We keken samen terug naar de twee huurders en we keken vooruit naar een nieuwe huurder.
Verder moesten we natuurlijk degene bedanken die een jaar lang onze post had opgestuurd naar Ghana en hoe kun je dat beter doen dan middels een heerlijk etentje in één van de vele restaurants op de boulevard? Geweldige ambiance in combinatie met een verrukkelijk dinertje! Daar kunnen wij in Ghana slechts van dromen!
Ook lieten we onze laptop nakijken en schoonmaken. Nou, dat was geen overbodige luxe. De man in de computerzaak had zijn collega’s erbij gehaald omdat hij nog nooit zoveel zand en stof in een computer had gezien………hahaha!
En zo kreeg alles aandacht…van stadskantoor tot taalbureau en van kapper tot vis eten en Engelstalige kinderliedjes…. om maar eens iets te noemen.
Twee en een halve week Nederland……het voelde als twee en een halve maand! Hoewel wij een behoorlijk gevuld programma hadden, kroop de tijd………….Hoe het ook zij: Het is gelukt om alles min of meer op tijd af te ronden.
Gedurende onze verlofperiode hebben we af en toe contact gehad met Ghana. Op een avond kregen we echter een minder leuk telefoontje uit Takoradi: Grandpa Eric was overleden. Hij is de echtgenoot van grandma Theresa (de oprichtster van de Tessark-school) en de vader van Nanaama (de huidige direktrice van de Tessark-school). Aangezien hij al 2 jaar zeer ernstig ziek was, kwam dit niet als een verrassing, maar toch…….men was dus bezig om de ‘burial’ / de ‘funeral’ te regelen en 2 van de 5 kinderen moeten uit het buitenland overkomen naar Ghana (een dochter uit de USA en een zoon uit de UK).
2 februari keren we terug naar Ghana en dat voelt goed! (Overigens: Dit keer niet met de KLM, maar met Britsh Airways met een tussenstop in Londen). We gaan het weer beleven…….!!!
Een warme groet uit het koude kikkerlandje,
Ben en Dees
Op 31 december 2013 vertrokken wij uit Tamale en gingen richting Takoradi. Nadat we afscheid hadden genomen van onze buren en nadat de sleutels waren ingeleverd bij landlady Paulina en nadat een donatie aan mister Jacob was overhandigd voor het project CPYWD (bestemd voor de jeugd van Katariga), vertrokken we per taxi naar het vliegveld. De vlucht met Starbow Airways vond plaats om 10.30 uur en binnen een uur waren we al in Accra. Dat dit prettiger is dan uren achter elkaar in een bus zitten (inclusief overnachting in Kumasi), moge duidelijk zijn. Eénmaal in Accra zou al spoedig blijken dat het een dag vol verrassingen zou worden! In eerste instantie dachten we om meteen de bus naar Takoradi te nemen (ongeveer 4 tot 5 uur), echter: De mensen van de Tessark-school in Takoradi hadden andere plannen met ons……en dat betekent altijd dat die Nederlandse zwoegers uit Tamale verwend moesten worden……
Even het plaatje van de familie schetsen: Opa Eric is zeer ernstig ziek en ligt in een ziekenhuis in Accra (ongeveer 4 tot 5 uur verwijderd van Takoradi). Zijn vrouw, oma Theresa is de oprichtster van de Tessark school. Zij hebben 5 kinderen: 3 zoons en 2 dochters: 2 zonen wonen in Accra (Sammy en Harry) en 1 zoon woont in Engeland (Lennart); 1 dochter woont in Takoradi (Nanaama, die de school van moeders gaat overnemen) en 1 dochter woont in Amerika (Betty). Ook zijn opa en oma gezegend met een schare kleinkinderen. Slechts zoon Harry heeft geen kinderen; de rest wel. Toen wij in mei 2013 een maandje in Takoradi waren, hadden we veel contact met de kinderen van Nanaama en met de kinderen van Betty. Laatstgenoemden verbleven namelijk tijdelijk bij tante Nanaama, aangezien de eigen ouders het te druk hadden met hun carrière in de USA. En dan zie je duidelijk weer het cultuurverschil: USA stressvol en individualistisch/Ghana relaxed en zorgdragen voor de familie.
Welnu, dochter Nanaama had de Verenigde Staten uitgekozen om te bevallen van haar derde kind. (Haar andere 2 kinderen zijn wel in Ghana geboren). Begin augustus was Nanaama dan ook richting de States vertrokken, waar zij op 6 oktober 2013 zoontje Kwesi op de wereld zette. (Kwesi betekent: Born on Sunday). Overigens: Op de dag dat Nanaama was bevallen van Kwesi, vertrok oma Theresa voor een reis naar Israёl/Rome/Parijs, maar goed…dat terzijde…..Vanuit Tamale hadden wij tussen augustus en december wel eens telefonisch contact opgenomen met Nanaama in Amerika (mailen werkt niet bij haar; Nanaama beantwoordt eigenlijk nooit een mail; wat dat betreft is zij een echte Ghanees!!!) Zijnde in Amerika, weten wij dat Ghana erg wordt gemist door Nanaama, of om met haar eigen woorden te spreken: ‘I don’t like the States; the cold weather, the canned food, the stress’ etc. Toen wij haar een keer vroegen wanneer zij dacht terug te keren naar Ghana/Takoradi, liet zij weten: ‘Before Christmas’. O.a. op basis daarvan hadden wij onze planning afgestemd en hadden gekozen voor een vertrek uit Tamale op 31 december. Natuurlijk hadden wij beter moeten weten…..je kunt namelijk niet plannen in Ghana!!!!!!!!!!!!!!!!
Daar tussendoor speelde nog dat de echtgenoot van Nanaama (Stephen) ook ‘on travelling’ was. Al in mei had hij ons laten weten: ‘In June I will go to The Netherlands and the UK’.
Wel, juni werd november en november werd december, maar hij ging inderdaad en nam zijn oudste kind mee (zoon Nana Yaw). Samen reisden zij dus naar Nederland (3 dagen Amsterdam) en naar Engeland. Het was allemaal ‘beautiful’ in Holland……
Of dit alles nog niet genoeg is, werd tussendoor ook nog een nieuwe school gebouwd en verhuisden de leerlingen naar de nieuwe lokatie (richting Sekondi); dat wil zeggen: De kinderen van P1 t/m. P5 zitten nu op de nieuwe school; de allerkleinsten (crèche/Nursery/Kindergarten) blijven op de oude lokatie Chapel Hill in Takoradi.
Dat dit alles tegelijkertijd kan plaatsvinden en te realiseren valt, komt mede dankzij het personeel van de Tessark-school. Men kan altijd een beroep doen op het personeel: Van huishoudelijke klussen tot chauffeur en tot kinderverzorgers en alles wat daar tussen in zit. De school op de oude lokatie maakt gewoon onderdeel uit van het huis en het personeel voelt zich er net zo thuis als wij.
Om onze komst naar Takoradi af te stemmen op zowel de terugkeer van Nanaama uit Amerika als de terugkeer van Stephen uit Nederland/Engeland, mailden we regelmatig met Stephen. Hij is de uitzondering op de regel dat een Ghanees niet graag mailt; Stephen stuurt je binnen een minuut zijn reactie……(kan dan weliswaar nog geen antwoord zijn op je vragen, maar een kniesoor die daar op let……). Okay…..afspraak maken dus en plannen met een Ghanees……onmogelijk!!!!!!!!!!!!!
Wij hadden ons vertrek uit Tamale en aankomst Takoradi dus gepland op 31 december. Uiteindelijk liet Stephen weten dat hij op 29 december terug zou zijn in Ghana/Takoradi. ….…’Then I will be in’……..Nou, dat was al iets; nu Nanaama nog. Voor Kerstmis was in ieder geval niet gelukt. Stephen echter liet ons weten dat zij ‘delayed’ was vanwege enkele kwaaltjes bij de baby, but….no problem, she will arrive on December 31….op dezelfde dag dus als wij!!! Wat een toeval! (Wij landden om ongeveer 11.30 uur en Nanaama om 12.00 uur!) Niet alleen zagen wij Nanaama en baby Kwesi, ook broer Harry en moeder Theresa waren aanwezig. Wat een weerzien!
Voor personeelslid/manusje van alles Richard was het ook een verrassing dat Ben en Dees al in Accra waren. Heel vreemd, aangezien hij op de hoogte was van onze aankomsttijd om 11.30 uur op het vliegveld. Hij had bovendien laten weten dat hij om 10.00 uur al in Accra zou zijn en ons zou afhalen van de airport. Toen we hem dan ook belden rond de klok van 10, vertelde Richard dat hij ‘ on his way’ was naar Accra. Tsja….I am on my way moet je hier ruim interpreteren; het kan dan nog best uren duren voordat de persoon in kwestie daadwerkelijk arriveert. Achteraf zou blijken dat hij op genoemd tijdstip nog niet eens vertrokken was uit Takoradi. Oma Theresa had Richard op het allerlaatste moment nog opgezadeld met diverse klusjes. Kortom: Een chaotisch weerzien op het vliegveld van Accra…..Richard waarvan wij dachten dat hij ons zou ophalen, was er niet; oma die wij niet hadden verwacht was er wel enz. enz. Maar zoals altijd in Ghana…..alles komt altijd goed, maar de manier waarop is vaak rommelig en onduidelijk, vanwege het feit dat er niets wordt uitgelegd en dat er niet of nauwelijks wordt gecommuniceerd. Je moet altijd maar gissen en raden en constant bijstellen.
Nadat we iedereen hadden begroet, dachten wij dat we nu snel onze reis per bus naar Takoradi konden vervolgen. Wij vroegen ons af of Richard mee zou gaan. Tot onze verbazing kregen we te horen dat oma nog wel tot 6 januari in Accra zou blijven.
Zij wilde namelijk haar man in het ziekenhuis zo vaak mogelijk bezoeken en deTessark-school had toch nog Kerstvakantie. Nanaama liet weten dat zij waarschijnlijk op 2 januari naar Takoradi zou komen, omdat zij ook nog even extra tijd wilde hebben om haar vader te bezoeken. Zij had hem al vanaf augustus niet meer gezien. Uiteraard allemaal zeer begrijpelijk.
Nog steeds waren wij in de veronderstelling dat we met ons tweetjes (of met Richard) per bus naar Takoradi zouden reizen, maar nee hoor……..voor we het goed en wel in de gaten hadden, werd er ter plekke afgesproken om samen naar het huis van Sammy te gaan in Accra (broer Nanaama en zoon oma Theresa). Wij vielen midden in een feest. Sammy had een reünie georganiseerd voor z’n ‘schoolmates’. Buiten in de party-tent was het een gezellige boel en iedereen genoot van de culineaire geneugten des levens. Het was een combinatie van Ghanees en ‘continental food’. Wij kregen te horen: ‘You are most welcome and you are invited!’ De Ghanese warmte en hartelijkheid straalden er weer van af! Wij waren er ons terdege van bewust dat we nu verkeerden in de bovenlaag van de Ghanese bevolking. Op een gegeven moment werd er zelfs muziek gemaakt ten behoeve van de kansarmen in het Noorden.
Na een tijdje werd voorgesteld om met een paar mensen naar het ziekenhuis (intensive care) te gaan om opa Eric te bezoeken en men liet ons weten: ‘Ben and Desirée, you can go with grandma, Richard and the driver and Harry will follow with another driver en men vervolgde: ‘This is probably the last opportunity to see grandpa’……..Samen togen we dus richting ziekenhuis………en daar zagen we de zieke opa Eric. Uiteraard hadden wij het afgelopen jaar vanuit Tamale diverse keren naar hem geinformeerd en constant liet men ons weten: ‘He is fine’. Ons is echter bekend dat men in Ghana altijd zegt: ‘He is fine’, ook al ben je op sterven na dood……
Na het ziekenhuisbezoek terug naar het huis van Sammy om tenslotte richting busstation te gaan. Richard vergezelde ons. Uiteindelijk vertrokken we pas ’s avonds om 19.00 uur uit Accra en arriveerden we om 23.30 uur in Takoradi. Een taxi bracht ons naar de Tessark-school annex woonhuis in Chapel Hill waar we werden verwelkomd door een personeelslid. Zij had de opdracht gekregen om ons ‘op te vangen’. Dit personeelslid kenden wij natuurlijk vanuit het verleden. Deze vrouw verzorgde destijds een kleinkind van de familie. Inmiddels is dit kleinzoontje terug in de USA. Het betreffende jongetje heet Bobo Eric (Bobo omdat hij dik is en Eric vernoemd naar opa). Het persneelslid liet duidelijk merken dat zij het kleine ventje erg miste. Daarom werd zij door de anderen ‘Bobo mama’ genoemd. Iets voor 0.00 uur kwam Stephen nog even naar Tessark om ons te verwelkomen. En zo rolden we 2014 in……..Doodmoe maar zeer voldaan!!!
Nieuwjaarsdag brachten we samen door met Bobo mama. Aangezien de school nog niet gestart was na de Kerstvakantie en aangezien de familie nog in Accra was, was het erg rustig in het huis. Buiten hoorden we wel de muziek, want zowel met Kerst als op Nieuwjaarsdag vinden er altijd optochten plaats (mensen die verkleed zijn, maskers, een soort Carnaval). Wij benutten de dag met het installeren op onze kamer, het plegen van telefoontjes, het beantwoorden van mails, het werken aan dit verslag, praten met Bobo mama enz. enz.
Als je Tamale aan de lijn hebt, moet je toch lachen: ‘ I want to visit you before you go to Takoradi’ ……jammer dan…..je bent te laat…….En ‘s avonds onze eerste ‘ lights off’ in Takoradi.
Jaarlijks wordt de Tessark-school voorzien van een likje verf, dus begin januari waren de schilders druk in de weer.
Bijzonder om te zien voor ons waren de 2 schoolbussen die wij (Ben en Dees) in mei j.l. voor Tessark hebben besteld in Nederland (Deventer). Bij de aankoop hiervan hebben wij voor Stephen (man van Nanaama) bemiddeld en gemaild met het bedrijf in Nederland. En dan verschijnt er een knaap van ongeveer 25 jaar die ons laat weten: ‘I come to pick the bus’. Okay, maar helaas…..de schoolbus startte niet. Toen kregen we te horen: ‘There is no petrol and I don’t have money to buy it’.
Op 2 januari kwam Nanaama terug naar Takoradi, gevolgd door haar moeder - grandma Theresa - op 6 januari. Althans, dat was de planning……….Nanaama was weliswaar op 2 januari terug in Takoradi, maar voordat zij weer een beetje mens was geworden van haar verblijf van 5 maanden in Amerika, duurde nog wel een paar dagen. Wij zagen haar pas op 6 januari en toen werd het de hoogste tijd voor onze eerste ‘meeting’. Grandma Theresa belde op en liet weten dat zij niet op 6 januari zou terugkeren naar Takoradi, maar op 12 januari, by God’s willing……
In de nacht van 2 op 3 januari was er geen elektriciteit. Reeds om 18.00 uur viel de stroom uit. In de direkte omgeving was er echter wel elektriciteit. Slechts op Tessark was alles aardedonker. Dat betekende dus dat er in ons huis iets mis was. Moesten wij dit toeschrijven aan de elektriciёn die overdag bezig was geweest met werkzaamheden? Nee hoor, de verklaring was simpel: Tessark beschikt over een prepaid meter en je moet dus gewoon zorgen dat er voldoende units op de meter zitten. Dat laatste was dus niet gebeurd. Zelfs de reserve units waren al verbruikt. Wij als niet-Ghanezen moesten uitleggen hoe de procedure nu in gang moest worden gezet. Een komische situatie. Je moet namelijk eerst het kaartje inbrengen in de meter en vervolgens kun je pas de units laten bijschrijven. Dus onze uitleg was als volgt: ‘Before you can top up, you have to insert the card’. Het leek wel of dit nieuw voor hen was.
Stephen was blij dat hij na 5 maanden zijn vrouw Nanaama en baby Kwesi thuis had. Het was dan ook begrijpelijk dat het moeilijk voor hem was om concrete afspraken te maken over de invulling van de dag. Wachten maakte dus onderdeel uit van onze eerste dagen. Er wordt niet gecommuniceerd en er wordt niets uitgelegd, maar de mensen zijn zo ontzettend lief en vergoeden daarmee al het ongemak. Stephen liet ons weten: ‘Your stay has to be as comfortable as possible, because you worked and suffered too much in the North’. Met Bobo mama werden prachtige gesprekken gevoerd over de cultuurverschillen Nederland-Ghana. Het is voor haar moeilijk voor te stellen hoe mensen in Nederland leven. Haar reactie was dan ook: ‘Oh these white people’………….
Bobo mama is afkomstig uit Kumasi en liet ons weten: ‘I am a pure Ashanti’…….
Verder vertelde zij ons: ‘ My mother gave birth to 11 children; nine girls and two boys and I am the only one who is not married, but every evening I pray to God that he gives me a husband and children’……..Trouwen en kindertjes krijgen is nu eenmaal heel erg belangrijk in de Ghanese cultuur.
Tessark is en blijft een soort van inloophuis voor iedereen. Soms herkennen wij iemand, bijvoorbeeld Naneejo, een dikke jongen die vaak op Tessark (maar ook wel in het huis van Nanaama en Stephen) wordt gedropt, omdat zijn moeder moet werken. Deze knaap kenden wij al vanuit het verleden, maar nu zagen we ook zijn moeder. Meestal echter wordt er helemaal niet uitgelegd wie de mensen zijn die in-en uitlopen, maar iedere keer worden de 2 witten tentoongesteld, althans zo voelen wij dat.
4 januari: De staff van de Tessark school is nog steeds afwezig (oma Theresa was nog in Accra bij haar zieke man en dochter Nanaama was weliswaar weer in Takoradi, maar was zeer vermoeid teruggekeerd met haar baby vanuit de USA en haar man Stephen was erg druk). Het kwam er dus op neer dat wij (Ben en Dees) eigenlijk alleen waren in het huis. Nou ja, alleen…….er waren een paar personeelsleden aanwezig: Bobo mama en madam Comfort en verder iedere avond de watchman. Wel was er telefonisch contact met oma Theresa en met schoonzoon Stephen en de mensen lieten ons iedere keer weten: ‘Please feel at home’……Welnu, wij kunnen inderdaad zeggen dat we ons daar thuis voelen; niet alleen op Tessark, maar ook in Takoradi zelf. Het is leuk om alles terug te zien; de zee, de stad; de plek waar we hebben gewoond; het komt erg vertrouwd over.
Terug in Takoradi betekent ook terug bij de coconut-trees. Ook bij de ingang van de Tessark-school op Chapel Hill staan kokosnootbomen en daar werd op 5 januari gezellig gekeuveld met Bobo mama, madam Comfort en de watchman. Iedereen is in afwachting van de start van de school………
Als grandma Theresa ons belt op 6 januari en het voor ons duidelijk wordt dat het nog een kleine week zal duren voordat zij haar taken kan oppakken op de Tessark-school en we bovendien rekening moeten houden met het feit dat dochter Nanaama nog niet helemaal de oude is, wordt aan ons gevraagd om tijdelijk waar te nemen op beide lokaties (Takoradi en Sekondi). Of om met de woorden van oma te spreken: ‘Please do the supervising for me’… Nou, prima! Eerst liet oma Theresa weten dat zij zondag 12 januari zou terugkeren - by God’s willing -, maar 12 januari werd uiteindelijk 13 januari.
De school startte op 7 januari; op 6 januari echter waren er al leerkrachten aanwezig om hun klaslokalen schoon te maken ter voorbereiding op de daadwerkelijke start. Hier zie je duidelijk een verschil met Tamale: Als de lessen aanvangen op 7 januari, dan vindt de voorbereiding plaats op 6 januari. Dat betuigt van planning en die planning ontbreekt dus in Tamale. Als in Tamale de school start op 7 januari, staat de hele week in het teken van ‘cleaning’ en ‘weeding’ en van lesgeven is geen sprake………..
Op 6 januari werd Nanaama zeer warm onthaald door de leerkrachten en het overige personeel. Men had haar niet meer gezien vanaf augustus 2013. Natuurlijk werd baby Kwesi ook bewonderd.
Al snel ging Nanaama over tot de orde van de dag en werd er een meeting georganiseerd, waar ook wij aan deel mochten nemen. Je merkt dat Nanaama 5 maanden in Amerika is geweest: Zij wil de aktieve werkhouding van de USA graag overbrengen naar haar school in Takoradi/Ghana en zij hield dan ook een behoorlijke peptalk. Ook vond er nog een separate meeting met ons plaats waarin wij de ruimte kregen om onze ideeёn in te brengen. Dit alles vindt ad hoc plaats; tussen alle bedrijven door…….Samen met Nanaama en Stephen bezochten we ook de nieuwe school. Hoewel de school nog niet helemaal klaar is, worden er al lessen gegeven vanaf september 2013. De nieuwe school is werkelijk prachtig. Je ziet duidelijk de invloeden van West-Europa en de USA. Nanaama en Stephen hebben ook leuke taken voor ons in petto……..Er kwam heel veel op ons af, maar de setting is geweldig en we hebben er heel veel zin in!!!
De eerste paar dagen vanaf de start van de school op 7 januari, werd Ben geacht op de nieuwe lokatie te zijn en ik (Dees) werd ingezet op de oude lokatie. ’s Morgens om 7.30 uur vertrekt de schoolbus naar de nieuwe school in Sekondi en Ben had dus geen vervoersprobleem; hij reed gewoon mee met de schoolbus. Aangezien er verschillende leerkrachten van de nieuwe school (Primary 1 t/m. Primary 5) een workshop volgden, moest Ben hun klassen overnemen. Zo gaf hij les in P4, P2 etc. Ik zelf deed op 7 januari ‘ the supervising’ op de oude school. Hier zitten de kleintjes (crèche, nursery, Kindergarten en nog één P1; deze P1 zal binnenkort verhuizen naar de nieuwe school). Ik bezocht 11 klassen en gaf mijn ogen goed de kost. Mijn bevindingen werden door mij gerapporteerd en aan het einde van de dag doorgegeven aan Nanaama. Zomaar enkele voorbeelden: Groepswerk in de klas prima, maar als 20 kinderen moeten wachten om deel te kunnen nemen aan een groepje van 8, dan kun je uiteraard niet spreken van groepswerk. Boven ieder klaslokaal hangt een kaartje met daarop bijvoorbeeld de vermelding: Nursery 1, nursery 2, Kindergarten 1, Kindergarten 2 enz. Dit was al een half jaar niet meer up to date. Op de plek van P3 zat nu bijvoorbeeld de crèche. Deze details worden niet opgemerkt door de teachers, maar als Nanaama dit soort dingen van ons verneemt, komt zij meteen in aktie en trommelt haar mensen op die de klussen moeten klaren.
Aangezien dochter Nanaama bezig is om de taken van haar moeder Theresa over te nemen, kun je zeggen dat Nanaama nu de direkteur is. Zij is meestal de hele dag op de nieuwe school te vinden en arriveert in de late middag op de oude lokatie op Chapel Hill. Dat is het moment om haar te spreken. Zij wil graag dat wij onze West-Europese suggesties lanceren. Alles wat bijdraagt aan ‘moving forward for the school’ is welkom! Zij en haar man Stephen denken ‘global wide’ en dat is erg prettig.
Uiteraard zullen onze taken na onze verlofperiode in Nederland meer concreet worden (vanaf begin februari), nu echter (6-14 januari) staat in het teken van overal bijspringen en brainstormen over onze taken. Ziet oma Theresa voornamelijk een coachende rol voor ons (teaching the teachers), Nanaama gaat nog verder. Zij ziet voor mij (Dees) een rol weggelegd om het vak Frans goed op de kaart te zetten. En zij liet me weten: ‘If our French teacher Georges is not good, please let me know’…….Nou ja zeg, ik wil die man niet brodeloos maken (maar bovendien is daar ook geen reden voor, hoewel er natuurlijk altijd verbeterpunten zijn). Nanaama is echter zeer kordaat: Als een leerkracht niet functioneert, dan vliegt hij eruit…….Zeer on-Ghanees, maar vanzelfsprekend erg goed. Wij hadden al opgemerkt dat het docententeam niet meer hetzelfde was als voorheen. Ook denkt zij aan een adviserende rol bij het aannemen van nieuwe leerkrachten.
En dan schiet mij (Dees) iets te binnen: Eind 2010/begin 2011 heb ik mijn diensten aangeboden bij de Alliance Française in Takoradi (ik wilde dat destijds combineren met mijn lesgeven op de Tessark school). Dat ging uiteindelijk niet door, omdat ik constant aan het lijntje werd gehouden. Direkteur mister Bruce liet telkens weten: ‘I have to discuss it with the Board members and they are on travelling….’…..blablabla….Uiteindelijk heb ik het toen zelf gecanceld,….. because I don’t fall on my knees to teach for free. Wellicht zou ik nu als bruggenbouwer kunnen fungeren en een link kunnen realiseren tussen enerzijds de Tessark-school en anderzijds de Alliance Française. Bijkomend voordeel is dat niet alleen ik, maar ook Nanaama als direkteur van Tessark, de direkteur van de Alliance Française kent.
De school groeit…..op dit moment (januari 2014) zijn er al 870 leeerlingen. We moeten dus weer even wennen aan het lawaai….de decibels vliegen je om de oren.
Iedere ochtend wordt gestart met ‘Assembly’: Alle kinderen staan opgesteld in rijen; de leerkrachten staan voor de groep. Er wordt gebeden, gezongen, gesprongen en gedanst. Tsja…..en als Ghaneesjes gaan dansen, dan komt de muziek tevoorschijn……’beating the drums’……..Natuurlijk moet grandma Dees ook mee doen (lekker houterig, maar iedereen is enthousiast!). Ik kreeg te horen: ‘Grandma you did very well’……Ja, Ben en ik worden grandpa en grandma genoemd. Dit uit respect voor de leeftijd…..hahaha! Aan het einde van de Assembly marcheren alle kinderen naar hun klas onder luid trommel-geroffel. Iedere bijdrage die ik kan leveren aan Assembly is van harte welkom! Op vrijdag echter is er geen Assembly; dan is het tijd om de buitenboel te ‘cleanen’.
Op 8 januari voornamelijk doende geweest om onze invitation letters op papier te zetten. Deze invitation letters zijn nodig voor ons visum en moeten we meenemen als we binnenkort de Ghanese Ambassade in Den Haag bezoeken. De Tessark-school was bereid om te ondertekenen en de brief te voorzien van het briefhoofd van de school. Ook inhoudelijk werden er nog enkele aanpassingen verricht en correcties uitgevoerd. Een Ghanese brief moet nu eenmaal heel erg formeel zijn! Stephen (man van Nanaama) was hierbij behulpzaam evenals de administratieve kracht Richard. Samen met mij (Dees) brachten we een paar uurtjes door op kantoor. Ja, de Tessark-school beschikt inmiddels over maar liefst 2 kantoren; 1 kantoor is bestemd voor de direktie (oma Theresa en dochter Nanaama); het andere kantoor wordt bemand door 2 personeelsleden (Richard en Mercy).
Donderdag 9 januari betekende wederom een dag voor Ben op de nieuwe school; voor mij (Dees) stond de dag in het teken van bijspringen op de oude school. Zo kon het voorkomen dat je het ene moment in de cèche, nursery of Kindergarten liedjes zingt en het andere moment een handje helpt op de ‘office’ om inzichtelijk te maken welke leerlingen hun ‘schoolfees’ nog niet hebben betaald. Ook ging ik rond om te vragen hoe alles ging: ‘ If there is any problem, please let me know and if there is anything I can do for you, feel free to ask me’……..Ook moet ik melden als leerkrachten in de klas eten of met hun mobiele telefoon aan het bellen zijn. In een Nursery 1 klas deelde ik een groot compliment uit en heb dit ook doorgegeven aan direkteur Nanaama.
Eén van de jonge vrouwelijke leerkrachten had werkelijk ‘learning by doing’ hoog in het vaandel staan en gebruikte daarbij de Total Physical Response methode. Erg verfrissend om te zien! Deze kinderen krijgen goed onderwijs….wat een verschil met die arme stumperds in Tamale!!!
In Nursery 1 leren de kinderen het alfabet (small letters); gevolgd door de capital letters in Nursery 2.
Het is geweldig leuk om de oude vertrouwde leerkrachten terug te zien tussen de vele nieuwelingen.
Bobo mama heeft de eerste 8 dagen voor ons gekookt; vanaf 9 januari neemt sister Alice (of een collega) haar taken over, d.w.z. gedurende de 5-daagse werkweek. Bobo mama moet dan namelijk voor de baby van Nanaama zorgen en heeft daardoor minder tijd om de warme hap tussen de middag te bereiden. De lunch wordt nu door Alice klaar gemaakt. Deze Alice is de kokkin van de school en 2 extra monden (Ben en Dees) is geen enkel probleem voor haar. Wij eten gewoon met de grote hoop mee. Het is prachtig om te zien hoe zij het eten bereidt. Zij kookt op houtskool, zit op een klein krukje in de buitenlucht en roert in een immens grote pot. Zij is een stevige tante, gekleed in een wit uniform en witte muts. Iedere dag kookt zij voor honderden kinderen. Het eten wordt bereid op de oude school en uitgedeeld aan de kinderen aldaar. Ook wordt op de oude lokatie gekookt voor de kinderen die op de nieuwe lokatie zitten. Het eten wordt per schoolbus naar de nieuwe school gebracht.
Op zowel de oude als de nieuwe school is ‘s avonds en ‘s nachts een watchman aanwezig. (Op de nieuwe school zelfs 2). Aangezien de oude school onderdeel uitmaakt van het woonhuis zien wij dagelijks deze watchman. De nieuwe school echter ligt verder weg en meer afgezonderd. Het leek dus niet overbodig om eens te gaan checken of de watchman ook daadwerkelijk aanwezig was. Een onaangekondigd bezoekje dus………..Toen wij dit bespraken met Nanaama liet zij echter weten dat deze ‘surprise visit’ niet meer nodig was, omdat ze al maatregelen had getroffen: De beide betreffende watchmen zijn al ontslagen. De watchman van de oude lokatie voldoet erg goed en neemt zijn taken serieus en daarom gaat Nanaama deze man naar de nieuwe lokatie sturen en zal zij een nieuwe watchman regelen voor de oude lokatie. Deze ‘security men’ worden via een bedrijf ingehuurd.
Aan de achterzijde van de nieuwe school is een andere school gelokaliseerd. Tijdens pauzes hangen de leerlingen over een balustrade en roepen naar ‘onze’ leerlingen. De kinderen van onze Tessark school lieten ons weten: ‘They don’t like us’. Als wij zoiets horen, dan melden we dit bij Nanaama, aangezien er natuurlijk wel een goed contact moet zijn tussen ons en de achterburen. Wat bleek? De problemen waren reeds bekend en er wordt aan gewerkt. Onze achterbuurman is echter een staatsschool en Tessark is een privéschool en dat verschil verklaart al heel veel.
In februari 2015 bestaat de school 10 jaar. Op dit moment (januari 2014) zijn er 870 kinderen. Wellicht mag Tessark in 2015 de 1000e leerling begroeten! Dat zou natuurlijk fantastisch zijn voor de PR van de school. Misschien kan men dan deze 1000e leerling korting geven op de ‘schoolfees’ of men kan een artikel in de krant plaatsen.
Weer zomaar een voorbeeld vanuit een Westerse gedachte, die we ventileren binnen deze Ghanese setting. Nanaama wil deze mijlpaal echter op een andere manier vieren. Bovendien vraagt zij zich af of nummer 1000 binnenkort zal verschijnen, aangezien de ‘schoolfees’ zijn verhoogd. Deze verhoging kan uiteraard van invloed zijn op het aantal aanmeldingen.
Hoewel de bouw van de nieuwe school nog niet helemaal klaar is, zijn de lessen al gestart vanaf september 2013. Echter: De bouwplek is niet afgezet middels hekken (wij kijken met Nederlandse ogen) en toen we diepe open bassins zagen, leek het ons de hoogste tijd om de direktie van de Tessark-school hierop te attenderen. Je mag er toch niet aan denken dat er een kind in valt………Nanaama en haar man Stephen lieten ons weten: ‘Good, we know it and the constructor will work on it, but for the time being we have to cover it. You are right, it can be very dangerous’.
Inmiddels zijn de nieuwe tafeltjes en stoeltjes gearriveerd op de nieuwe school. Niet meer van hout, maar van plastic. Stephen is hiervoor naar Dubai gereisd om dit schoolmeubilair aan te schaffen. Onze gedachten gaan naar Tamale waar een staatsschool al blij is met een oude houten schoolbank.
Tsja…..het blijft schakelen voor ons op vele fronten…….Wij genieten enorm van de goede houding naar werk. De mensen van de Tessark-school zijn aktief. Wat een verschil met die slechte werkhouding in Tamale! Voor ons een verademing. Iedereen werkt hard, inclusief de 2 Obruni’s (white people)…..Wij maken lange dagen….van ‘s morgens 7.00 uur tot ‘s avonds 19.00 uur. De hele dag horen we ‘obruni’in plaats van ‘siliminga’ (dat laatste werd in Tamale altijd gebruikt voor de ‘witten’).
’s Morgens zijn de leerkrachten op de oude lokatie druk bezig met hun eigen programma. Aangezien zij salarisverhoging hebben gehad, betekent dit ook dat ze ‘een tandje hoger’ moeten……they have to achieve their targets……Uiteraard wil ik (Dees) hen daar niet bij storen. Mijn teaching-activities (o.a. storytelling/music/French) richten zich meer op de middaguren. ’s Morgens doe ik dan andere dingen, zoals supervisie, correctiewerk, the setting and marking of the homework of the children e.d.
De storybooks van Tamale komen hier nog goed van pas. Eén van de leerkrachten wilde deze graag copiёren en Mercy van kantoor beloofde dit voor ons te doen. Uiteindelijk deden wij het maar zelf, want Mercy en Richard hadden het veel te druk op de ‘ office’. Iedereen loopt in-en uit op kantoor en er is totaal geen sprake van privacy. Daarom wil men in de toekomst 1 gedeelte van het kantoor inrichten als werkruimte en het andere gedeelte als wachtkamer.
Als we Nanaama vergelijken met 3 jaar geleden, dan constateren we dat zij een echte ‘business-woman’ is geworden; zakelijk en zeer kordaat. Je ziet de invloeden van de USA.
Wellicht ten overvloede: Wij wonen dus op school op de oude lokatie. School en woonhuis zijn 1. Wij hebben onze eigen slaapkamer en een douche en toilet en we delen woonkamer en keuken. Op het bed van Ben lag een hele slechte matras. Het binnenwerk stak door de matras heen. Pijnlijk dus om een pin in je rug te krijgen!
Maar……no problem…..Bobo mama en madam Comfort vonden nog ergens een betere matras en zij vonden het niet alleen erg leuk, maar tevens vanzelfsprekend om dit voor ‘the old man mister Ben’ te doen!!! Overigens: Nu zij weten dat Ben de zee prachtig vindt, moeten zij iedere keer lachen als we melden: ‘The old man and the sea’…….
Op de nieuwe school zijn de etiketten aangescherpt: De kinderen van P1 t/m. P5 moeten allemaal zwarte schoenen aan en witte sokjes. Uitbundige haardrachten zijn niet langer toegestaan. De kleurrijke kraaltjes e.d. die vele kapsels van de meisjes sieren zijn dus passé…..Op de oude school (bij de peuters en kleuters) lijkt het nog niet te zijn ingevoerd.
Maandag 13 januari was de laatste werkdag voor ons verlof naar Nederland. Ben hield zich op de nieuwe school in Sekondi bezig met P4 en zijn ‘ topics’ waren: ‘Spijsvertering/munteenheden/algebra en meetkunde/fototaal. Een oplettende Ben constateerde die dag bovendien dat het nieuwe schoolmeubilair uit Dubai verkeerd in elkaar was gezet door enkele Ghanese klusjesmannen. Toen hij Nanaama hierop attendeerde, liet zij hem weten: ‘Mister Ben, your observation is very good’. Ook lanceerde Ben het idee om ‘in case of announcements’ een intercom te regelen, zodat elke klas tegelijkertijd op de hoogte kon worden gebracht van eventuele mededelingen. Op dit moment is dit echter niet nodig, aangezien mededelingen ’s morgens bij de gezamelijke ‘Assembly’ (parade) geschieden. Voor de toekomst sloot Nanaama het idee echter niet uit…….maybe when the school is more growing……..
Zelf ben ik op verzoek van Nanaama gestart met ‘setting and marking the homework’. Mijn hulp werd gevraagd in twee Nursery one’s; in twee Nursery two’s en in twee Kindergarten (KG) one’s. (Kinderen tussen de 2 en de 4 jaar). Zelfs deze kleintjes krijgen iedere dag huiswerk mee. (Numbers and writing). Ik werd dus geacht om de opdrachten ‘huiswerk-klaar’te maken en reeds gemaakt huiswerk te corrigeren. Ik begon in Nursery 2b en daarna in Kindergarten 1b en toen was de ochtend al voorbij. In KG 1b zitten maar liefst 65 kinderen!!!! Gelukkig had ik een tafel en stoel tot mijn beschikking in KG 1b en zelfs een fan. Helaas gold dit niet voor Nursery 2b. Daar moest ‘ grandma’ Dees op een kinderstoeltje en aan een kindertafeltje zitten. Niet echt goed voor de rug! Bovendien bloedheet zonder fan! Desalniettemin had ik het prima naar mijn zin. ‘s Middags stond storytelling op de rol in P 1a en in KG 2a. De kinderen zaten met grote ogen te kijken toen ‘grandma’ Dees vertelde over ‘ Fati and the honeytree’ (Fati uit Tamale).
De school telt - zoals eerder gemeld - zo’n 870 leerlingen, maar ook ruim 30 leerkrachten. (De voormalige leerkracht van de lokale taal Fanti is gestorven). De verdeling is als volgt:
Crèche 1: Lilian-Gifty-Adonis
Crèche 2: Sarah-Patience-Ayisha
Nursery 1a: Caro-Hannah
Nursery 1b: Maggie-Fausti
Nursery 2a: Getty-Sarah-Bright
Nursery 2b: Rose-Francis-Daniel
KG 1a: Dorothy-Ebenezer
KG 1b: Gladys-Abigal
KG 2a: Thjo-Bernard
KG 2b: Fausti-Emma
P1 a: Josephine
P1 b: Emmanuel
P2 a: Patrick
P2 b: Emmanuel
P3 a: Philip
P3 b: Celestine
P4 a: Emmanuel
P4 b: Aboitie
P5: Maevis
Op 14 januari troffen we de laatste voorbereidingen om naar Nederland te gaan. Bij het inpakken van de bagage moesten we wel goed ‘bij de les blijven’. Wij zijn vanuit Tamle in Takoradi gearriveerd in de nacht van Oud - op Nieuw en nu was er pas tijd ‘to arrange our luggage’…..spullen van Tamale, spullen van Takoradi, spullen van Nederland, enz. enz.
Op 15 januari vertrokken we vanuit Takoradi met de bus naar Accra en toen begon het wachten op onze avond/nacht-vlucht Accra-Amsterdam. Van 16 januari tot 2 februari zullen we in Nederland zijn. Wat zullen we het koud hebben!!!!!!
In de vroege ochtend (6.00 uur) van 16 januari landden we veilig op Schiphol en gingen we per trein naar Vlissingen en omstreeks 10.30 uur arriveerden we in ‘Bed and Breakfast De Kleyne Wereld’, ons onderkomen voor 2 en een halve week.
Het was grijs, nat en koud in ons kikkerlandje, omstreeks 8 graden. Uiteraard helemaal niet koud voor de tijd van het jaar, maar voor ons was het natuurlijk wel koud als je altijd tropische temperaturen bent gewend van zo’n 35-40 graden. Een verkoudheid hoort dan ook altijd bij ons verlof, evenals problemen met de spijsvertering…….van éénzijdige voeding naar gevarieerde voeding…….en pijn aan de voeten (inclusief blaren) wordt verklaard door het dragen van dichte schoenen…….even wennen…....Huiduitslag t.g.v. hitte verdwijnt echter altijd meteen als sneeuw voor de zon! Andere huiduitslag stak juist de kop op. En die 8 graden werden er 4, 2, 0…….…koud, koud, koud!!!
Zoals altijd betekent terug zijn in Nederland: Genieten van die bruine boterham met kaas (en al die andere lekkere dingen!.......de keuze is reuze…….), die warme douche, niet meer slapen onder een muskietennet, altijd stroom, water drinken uit de kraan, geen vieze beesten meer of slechte hygiёne, geen malaria meer enz. enz., maar……….terug zijn in Nederland betekent helaas ook altijd weer: de kou/de kilte (en dan bedoelen we niet de temperatuur); de gereserveerdheid van mensen; het individualisme; het materialisme; de stress; het vaak snelle, flitsende en oppervlakkige leven enz. enz. Het blijft schakelen!!!
Met slechts ruim 2 weken Nederland, moge het duidelijk zijn dat wij een strakke planning hebben. Dit programma hebben we in Ghana al op papier gezet en nu is het een kwestie van afwerken. Vanzelfsprekend komen er ook onverwachte dingen tussendoor, maar de grote lijn is ingepland.
Al snel werd begonnen aan het vele regelwerk……Nederland paperassenland……mailen/bellen enz. De eerste week is behoorlijk gevuld; de tweede week iets minder. Een bezoek aan de tandarts vond plaats op 17 januari (het minst leuke maar meteen afhandelen). De tandarts was verhuisd naar een nieuwe lokatie; een gloednieuw en innovatief tandheelkundig centrum in Vlissingen; uniek in Zeeland. Prachtig! Voor de ‘fun’ had ik houten chewing-sticks (de Ghanese tandenborstel) meegenomen voor de tandarts. Hij vond dit erg leuk en liet weten: ‘Als de tandenborstel er al zǿ uit ziet, hoe zal de boor er dan wel niet uit zien? ……hahaha! Op 24 januari een vervolgafspraak en tevens bezoekje aan de mondhygiёniste en toen was ook dit weer in orde.
Ook één van de eerste dingen die we deden, was een bezoekje brengen aan ons appartement, waar we welkom werden geheten door onze huurders, die zo aardig waren om ons de gelegenheid te geven onze winterkleding op te halen. Hoewel vreemd om alles terug te zien, deed het ons niets. Het voelt nu eenmaal (nog) niet als ons thuis. Wij hebben in ieder geval in Ghana - net als andere jaren – niets gemist van onze spullen in Nederland. Iedere keer weer denken we: ‘Op de keper beschouwd heeft een mens toch weinig nodig.’ Uiteraard was het wel mooi om de zee en de boulevard terug te zien…….de enige reden om Limburg te verruilen voor Zeeland. Waarom ligt die plas water aan de verkeerde kant van het land?...hahaha!!!
Een dagje treinen op 19 januari…..naar Boxmeer en Venlo……Ook op 26 januari gingen we op familiebezoek in Venlo. Met telkens een treinreis van ruim 3 uur enkel, vermoeiende dagen.
Op de dagen dat we ‘losse eindjes’ hebben ingepland, doen we veel verschillende dingen, voornamelijk regelwerk.
Soms moet je toch glimlachen…..in 2005 hebben wij in een kindertehuis en op een school gewerkt in India. Nu kregen we een uitnodiging om maar liefst 4 bruiloften bij te wonen van 4 meisjes die opgegroeid zijn in het kindertehuis en nu gingen trouwen.
Ook in de eerste week werd een bezoek gebracht aan de huisarts (inclusief bloedprikken in het ziekenhuis); vond er een update plaats van een vaccinatie bij Meditel Goes en moesten we naar de Ghanese Ambassade in Den Haag om een nieuw visum aan te vragen.
In eerste instantie was ons verteld dat alleen Dees een nieuwe vaccinatie voor gele koorts zou krijgen; Ben zou volgens het protocol 60-plussers niet meer in aanmerking komen en zou slechts een douane-verklaring krijgen. Maar uh…..een logische vraag die dan opkomt is: Hoe zit het dan met zijn bescherming? Welnu, die is er dan niet meer, aldus de arts bij Meditel. De reden dat 60-plussers geen vaccinatie gele koorts meer krijgen, was gelegen in het feit dat de kans op meningitis/hersenvliesontsteking zou toenemen. Uiteraard hebben wij ook een meningitis-vaccinatie, maar dat bleek een andere variant te zijn. Wij vernamen dat de leeftijd van 60+ arbitrair was. Bovendien is West-Afrika en dus ook Ghana risico-vol te noemen als het gaat om dit soort zaken. Er werd als volgt geconcludeerd: Normaal gesproken bij 60+ geen gele koorts vaccinatie meer, maar in het geval van Ben werd gelukkig van die regel afgeweken, aangezien wij toch weer voor een langere tijd werkzaam zullen zijn in Ghana en yellow fever ook weer de kop had opgestoken in Zuid-West Ghana. (Dit hadden wij al eerder vernomen van de mensen op de Tessark-school). Het advies luidde dan ook: Zou Ben slechts 3 weken naar Ghana gaan, dan zou die vaccinatie niet nodig zijn geweest, maar nu het wederom een langere periode zal worden, was de vaccinatie gele koorts absoluut aan te bevelen. En aldus geschiedde.
Ook werd de malaria-profylaxe Lariam weer geregeld, alsmede de reguliere medicatie voor Ben. De apotheek was niet gewend om zulke grote voorraden in 1x te leveren, maar het werd besteld bij de groothandel.
En dan….op naar Den Haag, op naar de Ghanese Ambassade! Met bus, trein en tram een reis van 2 en een half uur. Nadat we ons gemeld hadden, moesten we plaats nemen in een wachtkamer waar we meteen formulieren moesten invullen. Het was nogal druk en alle aanwezigen waren bezig om hun papieren in orde te maken. Aangezien er geen normale tafel stond, moest iedereen zittend of bukkend aan een laag tafeltje schrijven. De dienstdoende ambtenaar deelde zeer nadrukkelijk mede dat alle elektronische apparatuur uitgeschakeld moest worden. Zo niet, dan werd bijvoorbeeld je mobiele telefoon in beslag genomen en werd je zelf terstond uit het gebouw verwijderd. De manier waarop dit werd medegedeeld was nou niet bepaald klant-vriendelijk. Het tempo was on-Ghanees hoog; een echt snel Nederlands tempo dus. Wij hadden net onze papieren ingevuld, of we werden al naar binnen geroepen voor ‘an interview’. Nauwelijks binnen werden we weer teruggestuurd naar de wachtkamer, met het verzoek om onze formulieren aan te vullen met nog meer gegevens, bijvoorbeeld telefoonnummers van Ghanese contactpersonen (waar overigens niet expliciet om was gevraagd). Maar goed, hierna werd eigenlijk alleen maar de ‘letter of invitation’ van de Tessark-school goed bestudeerd en voor de rest stelde het niets voor. Toen Ben ongevraagd het verschuldigde bedrag op tafel legde, was alles ongekend snel oké. De Hollandse vaart zat er behoorlijk in op de Ghanese Ambassade in Den Haag. Wij hadden van te voren afgesproken dat we het visum meteen zouden meenemen en dat betekende dus: Dubbel tarief.
Dit ‘emergency’ visum (klaar binnen 1 uur) was uit praktisch oogpunt handiger voor ons, anders hadden we wederom een keer moeten afreizen naar Den Haag om de paspoorten op te halen. Kortom: Ons visum was geregeld en wij kunnen weer afreizen naar Ghana!!!
De laatste week van de verlofperiode werd veel drukker dan verwacht en gehoopt. Veel zaken waren natuurlijk wel van te voren ingepland, maar er kunnen uiteraard altijd onvoorziene dingen gebeuren en bovendien kan een afspraak weer tot een vervolgafspraak cq follow-up leiden. Een voorbeeld daarvan was de huisarts. De bloeduitslagen van mij (Dees) waren reden voor hem om mij nogmaals te laten komen. Nadat bloedarmoede, vitamine D-tekort en calcium-tekort waren geconstateerd, werd medicatie geregeld en konden we ook dat hoofdstuk weer afsluiten.
Aangezien wij toch een behoorlijk lange tijd in het Bed & Breakfast doorbrachten, bouwden we een leuk contact op met de vrouw des huizes. Zij was erg geinteresseerd in ons wonen en werken in Ghana en dit resulteerde er zelfs in dat zij een keertje in een verloren uurtje gezellig bij ons boven op de kamer kwam om daar meer over te horen. Iedere ochtend smulden wij van het uitgebreide Nederlandse ontbijt. Prettige bijkomstigheid was dat wij het tijdstip van het ontbijt per dag konden aangeven. Dit vanwege ons gevarieerde programma. Als we met de trein moesten reizen en in alle vroegte moesten vertrekken, werd het ontbijt ingeruild voor een lunchpakket voor onderweg. Die flexibiliteit hebben wij als heel fijn ervaren. Ook een keer de wasmachine gebruiken, was geen enkel probleem.
Tevens was het erg praktisch dat ons Bed & Breakfast vlakbij ons appartement lag. Ook de huurders hadden er begrip voor dat wij af en toe eens langs wilden komen om spullen op te bergen (die we niet nodig hebben in Ghana) of juist dingen te pakken (die wel handig zijn in Ghana), of om post op te ruimen en winterkleding te pakken en weer in te leveren. Ook voor enkele bezoekjes aan kennissen togen we naar De Fonteyne. De mensen die wij hebben bezocht stelden het erg op prijs dat we kwamen. Lief en leed werd gedeeld. Op straat in Vlissingen liep je vanzelfsprekend ook wel eens bekenden tegen het lijf en dan moest er weer een Ghana-praatje volgen. En o ja, de VvE (Vereniging van Eigenaren) van de Fonteyne heeft een nieuw bestuur.
Over de Fonteyne gesproken: Ook hadden we een afspraak in een grand café in Vlissingen met onze contactpersoon van het verhuurbedrijf te Middelburg. We keken samen terug naar de twee huurders en we keken vooruit naar een nieuwe huurder.
Verder moesten we natuurlijk degene bedanken die een jaar lang onze post had opgestuurd naar Ghana en hoe kun je dat beter doen dan middels een heerlijk etentje in één van de vele restaurants op de boulevard? Geweldige ambiance in combinatie met een verrukkelijk dinertje! Daar kunnen wij in Ghana slechts van dromen!
Ook lieten we onze laptop nakijken en schoonmaken. Nou, dat was geen overbodige luxe. De man in de computerzaak had zijn collega’s erbij gehaald omdat hij nog nooit zoveel zand en stof in een computer had gezien………hahaha!
En zo kreeg alles aandacht…van stadskantoor tot taalbureau en van kapper tot vis eten en Engelstalige kinderliedjes…. om maar eens iets te noemen.
Twee en een halve week Nederland……het voelde als twee en een halve maand! Hoewel wij een behoorlijk gevuld programma hadden, kroop de tijd………….Hoe het ook zij: Het is gelukt om alles min of meer op tijd af te ronden.
Gedurende onze verlofperiode hebben we af en toe contact gehad met Ghana. Op een avond kregen we echter een minder leuk telefoontje uit Takoradi: Grandpa Eric was overleden. Hij is de echtgenoot van grandma Theresa (de oprichtster van de Tessark-school) en de vader van Nanaama (de huidige direktrice van de Tessark-school). Aangezien hij al 2 jaar zeer ernstig ziek was, kwam dit niet als een verrassing, maar toch…….men was dus bezig om de ‘burial’ / de ‘funeral’ te regelen en 2 van de 5 kinderen moeten uit het buitenland overkomen naar Ghana (een dochter uit de USA en een zoon uit de UK).
2 februari keren we terug naar Ghana en dat voelt goed! (Overigens: Dit keer niet met de KLM, maar met Britsh Airways met een tussenstop in Londen). We gaan het weer beleven…….!!!
Een warme groet uit het koude kikkerlandje,
Ben en Dees
-
31 Januari 2014 - 19:48
Aggie:
Hoe lang zijn jullie -es God bleef, zou mijn moeder hebben gezegd- van plan weer in Ghana te blijven?
Goede terugreis gewenst!
Hier is alles goed, ik merk dat je als je niet meer werkt moet uitkijken niet overvraagd te worden met vrijwilligerswerk!
Hartelijke groet,
Aggie
Reageer op dit reisverslag
Je kunt nu ook Smileys gebruiken. Via de toolbar, toetsenbord of door eerst : te typen en dan een woord bijvoorbeeld :smiley
