Vertrek Battambang en aanvang Kampot

Einde Battambang en begin Kampot…Vanaf 1 december 2024

Nog even terug in de tijd……Eind november waren er toch nog enkele dingen die voor ons het vermelden waard zijn. Het verslag was echter al geplaatst, vandaar een terugblik.

Al vaker melding gemaakt van het feit dat wij op de boeddhistische universiteit soms het idee hebben meer levenslessen aan te bieden dan Engelse conversatie (hoewel de life lessons natuurlijk wel uitgelegd moeten worden in het Engels), maar goed…..Een voorbeeldhiervan was de vraag van een boeddhistische monnik, zijnde: ‘Teacher, how can I motivate myself when I fail over and over again?’ Dit soort vragen is echt smullen voor ons. Dan probeer je uit te leggen dat een mislukking leidt tot groei, dat een mislukking je dichter bij je doel brengt, dat door een mislukking je vaardigheden worden aangescherpt….of iets in die trant. Het is meer het idee van: Failure is success in progress.

Als wij een bericht ontvangen van ‘one of our Peruvian friends’, Angel genaamd, dan zijn we erg onder de indruk hoe deze voormalige teacher inmiddels niet meer les kan geven, doch genoodzaakt is om twee andere banen aan te nemen om het hoofd financieel boven water te kunnen houden. Hij werkt overdag bij een ‘financial company’ en ’s nachts in een hotel. Angel is een geweldige docent en alleenstaande vader van drie kinderen waar wij een heel fijn contact mee hebben gehad in Peru. (Zowel in 2016 als ook in 2022). Ondanks de uitdagingen is hij altijd in staat om zijn zegeningen te tellen. Ook liet hij weten dat ‘the Bolivarians’ (soort van Olympische Spelen voor Zuid-Amerikaanse landen) dit jaar plaatsvindt in Ayacucho, de plaats waar wij zoveel fijne herinneringen hebben liggen. Onze gedachten gingen meteen terug naar de SEA Games hier. Deze South East Asian Games zijn eigenlijk de Olympische Spelen voor Zuidoost Aziatische landen.

Het is mooi dat wij nog steeds veel contact hebben met ons wereldwijde netwerk. Soms dateert dit van lang geleden, soms is het van meer recente datum. Een voorbeeld van dit laatste is een oud student van de boeddhistische universiteit uit Phnom Penh.

Deze jonge knaap, Seng genaamd, doet geregeld een beroep op ons om even samen te sparren over iets. Dit keer vertelde hij dat hij over 3 maanden zijn bachelor op zak zal hebben. Hoewel hij verder wil gaan voor zijn master en daarnaast bezig is met een scholarship voor Japan, moet er eerst geld verdiend worden. Daarvoor had hij drie mogelijkheden aangeboden gekregen, te weten: Engels geven op zijn voormalige school; Engels geven op een andere universiteit dan de boeddhistische universiteit of een administratieve baan op een bank. Wij adviseerden hem om voor de tweede optie te gaan. Why? Because you got this possibility from your SBU (Sihanouk Buddhist University) professor. He told you that he will hire you after finishing SBU. So that means that he sees potential in you Seng! Moreover you stay in the university setting and that is – in our perception – a big advantage. Besides the professor can also help you with your scholarship to Japan and he can also be there for you when you start with your master degree, so all in one! We should never chooseoption three, being the bank. Seng you are a born teacher! You have to interact with people and share ideas. Administration things, working on the computer…well, that is not really your favorite, that is not Seng! And of course we understand that it is nice to earn more money at the bank (200 dollar per month) instead of 150 dollar per month for the first 2 options, but we are sure that you will not be happy at the bank. Dus gaven wij Seng uiteindelijk het volgende advies: Eerst de bachelor afronden; ten tweede Engels gaan geven op de universiteit (dit is uiteraard op een beginnersniveau); ten derde ervaring opdoen met lesgeven en contact houden met je professor (netwerken is belangrijk en kan het verschil maken); ten vierde focussen op scholarship Japan en ten vijfde starten met je master degree. En onze Seng was heel erg blij dat we even op afstand hadden meegedacht en wij zelf vinden dit heel fijn om te doen.

Had ik (Dees) een tijdje geleden kennis gemaakt met een Japanse vrouw (Jehovagetuige) tijdens mijn wekelijkse baantjes zwemmen, plotseling kwam er op 29 november iemand zeer enthousiast op mij afrennen terwijl ik boodschappen deed. Even had ik geen flauw idee wie zij was, maar toen zij het woord Jehovagetuige liet vallen (pff…) kon ik het mij weer herinneren.

Een paar jaar geleden heb ik via Duolingo online een beetje Spaans geleerd voor mijn terugkeer in 2022 naar Peru. Nu zag ik dat er ook een nieuwe app is, zijnde Airlearn. Hoewel ik echt geen Khmer online ga leren, zou ik me wel voor kunnen stellen dat ik nog een keer een taal zou willen oppakken. (Bijkomend voordeel: Blijkt ook goed te zijn om Alzheimer te voorkomen). Dus even vergelijken: Duolingo of Airlearn.

In z’n algemeenheid kun je constateren dat er veel Franstaligen Cambodja bezoeken. Dat is natuurlijk te begrijpen vanuit het verleden. Tot 1953 werd Cambodja namelijk geregeerd door Frankrijk. Cambodja kreeg officieel volledige onafhankelijkheid op 9 november 1953 na onderhandelingen met Frankrijk. Ik (Dees) vind het natuurlijk wel leuk om vaak Frans te horen praten om mij heen.

Het verkeer is - zoals in zoveel andere ontwikkelingslanden - bar en boos. Een heel gezin springt zomaar met 4 personen op de motorbike, vader, moeder en 2 kinderen zonder helm; verkeersborden ontbreken; men rijdt tegen het verkeer in of over de stoep. Het trottoir staat helemaal vol met geparkeerde auto’s en motorbikes, dus als voetganger kun je nauwelijks ergens lopen; er zijn geen fietspaden enz.enz.

Het regenseizoen is voorbij en dat betekent dat de 2 ‘koudste’ maanden gaan beginnen, te weten december en januari. Heerlijk! Dan komen ook de meeste toeristen. Grappig om te zien dat de Cambodjanen het echt koud hebben, terwijl wij nog steeds puffen van de hitte, want het blijft altijd boven de dertig graden.

En nu gaan we echt starten met het nieuwe reisverslag……

De laatste week op de boeddhistische universiteit ging in op 2 december. Het is zo’n vreemd idee dat het bijna voorbij is…….In deze les werd gestart met een listening skill die uitmondde in een speaking skill. Het betrof een Tedx video, genaamd: Life is easy.

Why do we make it so hard? asks Jon Jandai. Jon is a farmer from northeastern Thailand and he always tries to find easier ways for people to fulfill their basic needs, like food, housing, clothes, medicine. Als ik het hele verhaal heb voorgelezen, moet ik toch glimlachen als een boeddhistische monnik mij vragend aankijkt, want….teacher, I have some questions….Prima, brandt maar los, graag zelfs….In de tekst kwam naar voren dat Jon Jandai middels ‘earth building’ heel gemakkelijk en snel zelf een huis had kunnen bouwen. Dit in vergelijking met andere mensen die daar levenslang over moesten doen (hypotheek). Toen kwam zijn vraag: ‘Why it takes 30 years to have a house?’ Heerlijk toch, zo’n wereldvreemde boeddhistische monnik!....hahaha! Ook werd duidelijk in het verhaal dat Jon Jandai al 20 jaar geen kleding meer had gekocht, niet gevoelig was voor mode en altijd ‘leftovers’ droeg die hij had gekregen van andere mensen. En jawel, toen kwam die vraag: ‘But teacher, if Jon Jandai has to go to a party or a ceremony, he has no clothes to wear, how will he solve that problem?’ Op alle vragen hoeven wij maar ons 20-jarig verblijf in ontwikkelingslanden tegen het licht te houden of de antwoorden en de verhalen vloeien uit onze monden. In de Derde Wereld en dus ook in Cambodja is men erg gevoelig voor prachtige kleding bij officiële gelegenheden. (De vorm is belangrijk). Dat er in Europa/Nederland ook mensen zijn die altijd de voorkeur geven aan casual kleding (zelfs bij officiële gelegenheden) wordt niet begrepen. Het is toch zo’n rijk land? Uiteraard gaf ik de studenten ook andere voorbeelden van Tedx video’s die de moeite waard zijn.

Na de les troffen we onze oud student Daro in de ontmoetingsruimte. Hij liet weten 3 dagen doorgebracht te hebben in de mountains. Echter: Het was een barre tocht geweest: Eerst een busrit van 10 uur, vervolgens 10 km. lopen en daarna de berg beklimmen, een tocht van 30 km. onder zeer zware omstandigheden (zonder schoenen, gebrek aan voedsel, slapen langs de kant van de weg e.d.). Voor Daro was het duidelijk too much geweest…..An experience once in a lifetime. Kortom: Eens, maar nooit meer……

Op 3 december kregen we een berichtje van onze huurders in Vlissingen dat er problemen waren met de verwarming. Hoewel onze huurders kanjers zijn in het oplossen van huis-tuin-en keuken en technische dingen en ook deze keer geprobeerd hadden om het euvel op te lossen, moest er uiteindelijk toch een professional naar kijken. Vanuit Cambodja gaven wij dan ook even aansturing en het installatiebedrijf was bereid om meteen te helpen. Zo zie je maar weer dat het belangrijk is om niet alleen een heel goed contact te hebben met je huurders, maar ook met de monteur van het installatiebedrijf.

Aan de buitenkant van de markt in Battambang zit een oud baasje die als een soort schoenmaker actief is. Wij gingen even naar hem toe om te vragen of hij een nieuwe rits in een tasje kon zetten. Uiteraard spreekt hij alleen maar Khmer. Zijn vrouw echter is afkomstig uit Vietnam en spreekt redelijk Engels. Via haar konden wij onze boodschap dan ook duidelijk maken. Op de markt zelf kijk je niet alleen je ogen uit als het gaat om de business activiteiten, maar zeker ook aangaande de houding naar werk……Languit slapend op de grond in de shop…..Als je iets wilt, moet je de shopeigenaren soms gewoon écht wakker maken……..

Ben zag een man op een motorbike met maar liefst 10 zakken rijst van elk 50 kg. Onvoorstelbaar, alles gewoon opgestapeld op de motorbike. Niet klagen, maar dragen!

Tussen de vele tuktuks op straat, valt er ééntje extra op. Op de deur van het karretje staat namelijk vermeld: I speak English…..hahaha!

5 december: Laatste les!!!!!!! Onze tweede groep is voorbij! Vandaag stond er een Q en A gepland. De studenten mochten ons vragen stellen en wij werden geacht alle vragen te beantwoorden. Ook trakteerden we, spraken we een afscheidswoordje en maakten een groepsfoto. Aangezien onze co class teacher Gentle heel graag de hele laatste les wilde bijwonen (normaal komt zij een uur later in de les op donderdag vanwege haar baan), had zij aan haar baas verteld dat het de laatste les zou zijn met haar Dutch teachers.

Haar baas vond het prima dat Gentle iets korter werkte, zodat zij volledig aanwezig kon zijn tijdens deze final class. Ook monnik Touw (althans zo klinkt zijn naam voor ons), was weer aanwezig nadat wij hem 2 lessen hadden gemist. Hij vertelde ons de reden van zijn afwezigheid en dat was een hele goede reden, namelijk: In samenwerking met een community en met een NGO is hij actief in ‘a project to protect the forest’. Gedurende de laatste les werd hij echter weggeroepen om op te draven voor een meeting in het kader van bovenstaand project.

Hieronder een greep uit de vragen die de studenten ons stelden: What is the aim of Christianity? – What is the difference between Protestants and Catholics? – Are there monks in The Netherlands? – Why do the people in The Netherlands like to ride a bicycle? – Is there a Waterfestival in The Netherlands? – Did the European Union stop with giving money to the poorer countries? – If Cambodia sells products to another country, why does Cambodia have to pay tax? – How can you maintain a relationship? – Is it possible in The Netherlands that people live together, without being married? – Can everybody study in The Netherlands, even if the parents are poor? (Is the government helping? Is it a gift or a loan?) – How do you become a teacher in The Netherlands? - Can white and black people live together in Europe? – In how many countries did you volunteer and what do you think about volunteering? – What is the most important life lesson you have learned in volunteering worldwide? – What did you do in The Netherlands when you were young and being single? – How is death involved in your Dutch culture? enz. Het moge duidelijk zijn dat dit zeer goede vragen waren en dat het absoluut les vullend was.

Na de les gingen we richting office om te melden dat onze laatste les was afgerond en om te vragen of de ‘certificate ceremony’ daadwerkelijk plaats zou vinden op 12 december, aangezien niemand ons de ‘final confirmation’ had gegeven. Toen de vice-president Pok Pan ons zag kwam hij naar ons toe en verontschuldigde zich voor het feit dat hij ons behoorlijk aan ons lot had overgelaten.

Wij hadden hem inderdaad al zo’n kleine twee maanden niet meer gezien, maar goed….Hij had naar Phnom Penh moeten gaan en daarna naar Siem Reap….blablabla….Inmiddels was onze contactpersoon Tola ook aangeschoven. Met ons vieren zaten we in het kantoortje van Tola. Heel fijn om te horen dat de certificaatuitreiking voor onze twee groepen studenten inderdaad plaats zou vinden op 12 december. Gelet op onze planning en naderend vertrek was dit de datum van onze voorkeur. Prettig dat men daar rekening mee had gehouden. Wij vernamen verder dat er zich al 600 nieuwe studenten hadden ingeschreven voor de start op de boeddhistische universiteit. Na afloop van de ‘small meeting’ troffen we ook nog even de president (rector) die ons wees op een Europeaan die ook aanwezig was in the office. Het bleek te gaan om een Duitser, die actief was als ‘peace worker’. Na Cambodja zou hij naar Colombia gaan. Het was leuk om samen te praten over Nederland, Duitsland, Cambodja en Colombia. De staff van de boeddhistische universiteit vond het interessant te horen dat twee ‘neighbour countries’, zijnde Nederland en Duitsland, elkaar troffen op de boeddhistische universiteit in Cambodja/Battambang.

8 december: Bodhi Dag. Dit herdenkt de Verlichting van de Boeddhaonder de Bodhi boom.

Certificate ceremony and final bye bye op 12 december….…..Echter: De boeddhistische universiteit bleef tot het laatste toe persisteren in hun last minute beleid. Op 11 december kregen we namelijk een app van Tola dat de bijeenkomst van 12 december - die gepland stond tussen 14.00 en 16.00 uur - een uur eerder zou moeten plaatsvinden en slechts kon duren tot 14.30 uur, aangezien er dan een meeting was gepland met de teachers i.v.m. de start van het nieuwe semester. Dat is natuurlijk begrijpelijk, maar dat weet je toch ook al op 5 december toen wij na onze laatste les samen waren gekomen om o.a. de certificaatuitreiking te bespreken? Nee hoor……planning is hier niet aan de orde……

En dan komt er een paniekapp van venerable Vanda, die bolstaat van ‘interessant doen met niets’.

Hij blijkt bezig te zijn met het vervaardigen van ons certificaat. Ook dit moet dus weer last minute gebeuren. Hij vroeg ons om meteen naar de boeddhistische universiteit te komen om onze handtekening te zetten op onze certificaten. Maar uh…..wij hoeven toch geen handtekening te zetten? Aangezien wij een beetje te veel ervaring hebben in de Derde Wereld en dus een vooruitziende blik hebben, hadden wij een paar weken geleden notabene al een voorbeeld aangeleverd, conform het Phnom Penh certificaat, met als doel om het voor de administratie gemakkelijk te maken. Op dat voorbeeld van Phnom Penh staat onze handtekening ook helemaal niet vermeld, doch slechts de handtekening van de rector. En dat is prima voor ons. Wij zien het gewoon als een leuk souvenir, maar de staff ziet het als een zeer belangrijk document…..hahaha! Wij besloten om ‘down to earth’ te reageren en niet meteen in een tuktuk te springen om te ondertekenen. Meer het idee van: ‘Don’t tell it, but show it’, noem het een leermoment voor Vanda.

Dus: Wij lieten Vanda weten dat wij in Phnom Penh geen handtekeningen hadden gezet (slechts de rector had getekend) en dat wat ons betreft dit voorbeeld voor Battambang gevolgd kon worden, maar… mocht Vanda tóch willen dat wij zouden tekenen dan kon dit uiteraard nog op de dag van de certificaatuitreiking op 12 december. Wij gingen dus niet ’s avonds 11 december nog richting universiteit.

Inmiddels werd het steeds ingewikkelder en werden wij er steeds simpeler van. Vanda liet weten dat hij de certificaten al had geprint en dat er ruimte was gelaten voor onze handtekening. Inmiddels was hij wel akkoord gegaan met de ondertekening op 12 december. Vervolgens informeerde hij ons dat de certificaatuitreiking een uur eerder zou plaatsvinden, maar dat hadden we al vernomen van Tola. Conclusie: De linkerhand weet niet wat de rechterhand doet. Er zijn geen woorden voor de chaotische organisatie. In onze beleving is het kleuterwerk.

De soap ging verder….Wij legden Vanda uit dat wij niet wisten dat er überhaupt ruimte was opengelaten voor onze ondertekening, omdat dit niet conform het Phnom Penh model was, maar goed….

Wij kwamen overeen dat we een kwartier eerder aanwezig zouden zijn op 12 december, zodat wij konden tekenen en Vanda helemaal blij zou zijn.

Wij dachten dat het nu geregeld was en sloten af met: Please keep it simple. Hadden we dat dus maar niet gedaan, want onmiddellijk verscheen het bericht dat hij de kwestie had besproken met zijn team en dat men had besloten om ons niet te laten ondertekenen… Hé….hé…..dat was nu precies ons voorstel geweest vanaf het begin. Dachten wij nog even dat het euvel nu was opgelost, niets bleek minder waar te zijn. Wij voorzagen het volgende en gaven hem twee opties: Of je houdt de ruimte op het certificaat, zodat wij kunnen ondertekenen op 12 december of je verwijdert de ‘signature space’, want het is natuurlijk niet mooi als er niet getekend wordt door ons terwijl de ruimte wel aanwezig is op het certificaat.

Wij werden bijna gillend gek en sloten af met: Verwijder de ruimte van onze handtekeningen en laat de president/rector tekenen (de hiërarchie schrijft voor dat de president/rector als eerste moet tekenen), want op die manier volgen we het model van Phnom Penh…..pffff……en dan ben je dus een paar uur verder en werd alsnog ons eerste voorstel aangenomen. Uiteindelijk kregen we de boodschap dat men opnieuw zou gaan printen zonder onze handtekeningen.

En dan de daadwerkelijke certificate ceremony op 12 december. Zou dit laatste samenzijn nu één keer zonder chaos kunnen verlopen? Nee hoor….chaos hoort erbij, maar het is tegelijkertijd ook wel komisch. Niet ergeren, maar je laten verwonderen is ons devies. En jawel hoor…..het bleek dat het hele gedoe omtrent ondertekening van certificaten niet ons certificaat betrof, doch het certificaat van de studenten!!!!! Als wij hadden geweten dat het om onze studenten ging, dan hadden wij wel ondertekend, maar nu was het te laat. Miscommunicatie, miscommunicatie, miscommunicatie….Hierna liet venerable Vanda weten dat onze contactpersoon Tola niet aanwezig kon zijn, omdat hij ’s ochtends naar Phnom Penh had moeten gaan. Oké, maar vanaf toen verliep het perfect.

De aanwezigen namen plaats in een soort vergaderzaaltje. Buiten dit lokaal had men een tafel geplaatst met koffie, koekjes e.d.

Naast de president/rector en de vice president Pok Pan, waren ook venerable Vanda aanwezig, verschillende teachers en natuurlijk de studenten en wij beiden. Er werd gestart met een ‘prayer’ uit de Dharma (Het boek van Boeddha) en een meditatiemoment. Hierna hield ik mijn bye bye speech, die ik hierbij zal noteren. Daar komt ie……..

Hello everyone! Because we are leaving soon, I want to say something: The happiness of your life depends upon the quality of your thoughts, but the quality of your thoughts depends on the persons whom you meet in your life. And the people who we met at the Sihanouk Buddhist University (SBU) were very special people. We are grateful that we got the opportunity to be in this buddhist university. Although there were many differences in culture, we learned from each other. If I think of the Sihanouk Buddhist University, I feel happy. Our Dutch ‘time is money’ culture feels not as our culture anymore after spending about 20 years in Africa, Latin America and South East Asia. We feel much more comfortable in your ‘caring and sharing’ culture. However: Maybe there are a few things from our culture that I wish to give you: Planning, communication and time-management. If I say SBU, I think of the students, amazing people. I hope that they realize that success is not final, failure is not fatal, it is the courage to continue that counts. Success lies in giving your best efforts…..If the efforts are sincere and the intentions are noble, even missing the mark is not a failure. And never forget that life is the most difficult exam: Many people fail because they try to copy others, not realizing that everyone has a different question paper. Don’t be afraid to learn: Knowledge is weightless. A treasure you can always carry easily. If I say SBU, I think of the teachers, wonderful people. Know that your students do not have equal talents, but all of them should have an equal opportunity to develop their talents. And if a student can not learn the way you teach, maybe you should teach the way your students learn. Be aware of the fact that imagination is more important than knowledge. Life is the best school; hardship is our best teacher; problem is the best assignment and failure is the best revision. If I say SBU, I think of the very friendly staff and I think of all the other kind people who are involved in the daily activities of the buddhist university. And we all know that in school we learn lessons before we take the test, but in life we take the test before we learn the lesson. Nobody can change the wind, but we can adjust our sails to reach our destination. In all walks of life, passion is what starts it and dedication, determination is what finishes it. To end: If one door closes another door opens. Our new door will be in Kampot at an NGO. Another new experience. We are not afraid, we trust that everything will be okay. We have learned that you can never cross the ocean unless you have the courage to lose sight of the shore. And in general: People overestimate the value of what they have and underestimate the value of what they may gain by giving that up. And in about 20 years of voluntary work worldwide we gained much more than what we have lost….. The best and most beautiful things in the world can not be seen or even touched…..They must be felt with the heart and all the people of Sihanouk Buddhist University are in our heart….! Often we got the question: Will you come back? Well, normally we don’t return to a place, but never say never. Let me make a deal with you: We only come back if we are able to speak Khmer (and that will never happen)! Thank you!

Vervolgens kwam studente Reaksa (onze co class teacher uit de eerste groep) namens de studenten aan het woord. De studenten hadden voor ons een ‘letter of gratitude’ gemaakt ondertekend door alle studenten. Het moge duidelijk zijn dat wij dit helemaal geweldig vonden. De loftrompet schalde….(Wij hebben vaak helemaal niet in de gaten wat wij hebben losgemaakt bij de studenten, wij zijn gewoon ons zelf…). Hieronder volgt hun tekst:

Very good afternoon! We, the students of Preah Sihanouk Raja Buddhist University Battambang Branch Cambodia, would like to express our deepest gratitude to both of you for your extraordinary dedication and kindness as volunteer teachers for our English conversation club and as guest speakers on the topic of cultural exchange between The Netherlands and Cambodia. Your journey from The Netherlands to share your knowledge and expertise with us has made a tremendous impact on our lives. Your dedication, patience and enthusiasm have made learning English a truly enjoyable and enriching experience. Your innovative teaching methods and engaging conversations have not only improved our language skills but also boosted our confidence in speaking English. Additionally, your insightful presentation on cultural exchange between The Netherlands and Cambodia have broadened our perspectives and deepened our appreciation for cultural diversity. You have inspired us to embrace and celebrate our own culture while being open to learning about others. Your kindness, generosity and unwavering support have left a lasting impression on all of us. We are incredibly grateful for the time and effort you have invested in our education and personal growth. You have not only taught us English but also valuable life lessons that we will carry with us for years to come. Thank you from the bottom of our hearts for your selfless service and for making a positive difference in our lives. We will always cherish the memories and knowledge you have shared with us. With deepest gratitude and respect, Your students…………

Wow! Nou, daar werden wij natuurlijk wel even stil van…..Nogmaals, wij hebben vaak zelf helemaal niet in de gaten wat voor impact onze manier van lesgeven heeft op onze studenten. Er zijn een paar dingen die ik (Dees) extra bijzonder vind, namelijk: toewijding, geduld en enthousiasme hoorde ik ook altijd van mijn cursisten Frans lang geleden in Nederland. Waar wij beiden zeer blij mee waren was het feit dat zij onze manier van lesgeven vernieuwend vonden; dat wij hun zelfvertrouwen hadden opgevijzeld; dat zij zowel hun eigen cultuur moesten koesteren doch ook open moesten staan voor andere culturen en dat wij naast Engels ook levenslessen hadden aangereikt. Wij waren behoorlijk onder de indruk……..

Wij kregen van de president/rector een ‘letter of appreciation’ in zowel het Engels als het Khmer. Ook hier schalde de loftrompet wederom, maar die zullen we niet meer vermelden, anders gaan we nog naast onze schoenen lopen…..hahaha! Dat laatste zal ons gelukkig nooit gebeuren………

Het was werkelijk een fantastisch samenzijn waar wij enorm van hebben genoten. Er waren speeches, bloemen, certificaten, foto’s, cadeautjes, snacks enz. In één woord: Amazing!!!!

Leuk weetje: Onze studenten op de boeddhistische universiteit in Cambodja/Battambang kregen hun certificaat uitgereikt op 12 december, terwijl aan de andere kant van de wereld in Nederland/Vlissingen onze verwarming werd gerepareerd. Dit laatste werd perfect geregeld in goede samenwerking met onze huurders, het installatiebedrijf en de makelaar. (Echter: Na een tijdje kreeg dit toch nog een follow-up, maar goed….).

Koffers inpakken…spullen afgeven aan de poetsploeg (blije gezichten!)…..huishoudelijke klussen……kapper, pedicure….afscheid nemen van mensen enz.enz.

Op 14 december waren we nog uitgenodigd om deel te nemen aan een party, georganiseerd door het project Hope of Children, maar gelet op ons vertrek zondagochtend 15 december moesten we dit aan ons voorbij laten gaan. Hoewel…..Wij wisten dat de Japanse supervisor Ryoko op 13 december was teruggekeerd uit Japan en natuurlijk aanwezig zou zijn op de party op 14 december. Dus gingen we aan het einde van de bijeenkomst toch nog even naar binnen in het HOC café/restaurant, zodat wij Ryoko gedag konden zeggen. Zij woont weliswaar in hetzelfde appartementencomplex als wij, maar wij konden natuurlijk niet inschatten of wij aan de vooravond van ons vertrek haar nog ‘thuis’ zouden treffen. Even naar het HOC café gaan leek ons dus beter. De kans van slagen zou groter zijn. En inderdaad…..Daar troffen wij haar. Zij kon onze komst erg waarderen en samen gingen we op de foto. Uiteraard vertelde zij ook over haar reis naar haar home country Japan en liet weten dat ‘haar HOC kinderen’ enorm hadden genoten.

En hadden wij in twaalf maanden Phnom Penh zo’n 500 ritjes gemaakt per tuktuk, in Battambang waren dit er ongeveer 600 in achten een halve maand.

Je ziet pas echt hoeveel contacten je hier hebt opgebouwd, als je gedag gaat zeggen. Iedereen vraagt: ‘Do you come back?’ Wij kennen zoveel mensen in Battambang; het wordt dus tijd dat we gaan…….…..hahaha!!!!! Partir c’est mourir un peu, mais rester c’estmourir plus!!!!!!!!!!!!

15 december: Bye bye Battambang…..Nadat ons appartement gecheckt was (prima achtergelaten) en nadat we de laatste mensen van ‘ons Chhaya apartment’ gedag hadden gezegd, gingen we per taxi op weg naar Kampot; een rit van zo’n 6 en een half uur, ongeveer 450 km. richting Zuiden. Het was de dag waarop het ‘Annual Sea Festival’ in Kampot eindigde. Onze chauffeur stopte een paar keer onderweg en vertelde veel over o.a. de geschiedenis van Cambodja. Wij hadden een leuk contact. Omstreeks 16.30 uur arriveerden we bij ons nieuwe onderkomen, te weten: CT Family apartment.

Onze nieuwe woonplek heet dus CT Family apartment en de general manager is een vrouw, genaamd: Cheam Srey Aun (in het Engels: Sandy). Wij zullen haar dan ook Sandy noemen. De afkorting CT bleek te staan voor de letters van de naam van haar overleden vader.Het CT Family apartment ligt 3,4 kilometer verwijderd van het centrum aan de National Road in Chum Kriel Village. Ons appartement bevindt zich op de derde verdieping (kamer 3.6) aan de rustige achterkant. Als wij op ons balkon staan, kijken wij uit over de zoutvlakten en de mountains.

Hello Kampot…..Kampot is de hoofdplaats van de provincie Kampot en telt ongeveer 48.000 inwoners. De stad is gelegen langs de Kampot rivier op enkele kilometers van de Golf van Thailand. Voor de oorlog stond Kampot voornamelijk bekend om haar beroemde zwarte peper, welke nog altijd wijd verspreid door Cambodja te vinden is.

Kampot is de uitvalsbasis voor dagtrips naar het Dâmrei gebergte en naar de berg Bokor, bekend van het vervallen casino. Het straatbeeld van het oude centrum van Kampot kenmerkt zich door de Franse koloniale bouwstijl die na de oorlog in zwaar verval is geraakt. Nabij het slaperige stadje zijn onder meer een privaat beheerde dierentuin en meerdere grotten en watervallen te bezoeken.

De rotonde in het centrum van Kampot heet de Doerianrotonde. De provincie Kampot is ook beroemd om de zoutvelden. Het zout van Kampot is van een natuurlijke kwaliteit, omdat er geen fabrieken aan te pas komen.

De eerste paar dagen werden gevuld met de omgeving verkennen, maar ook schoonmaken van onze studio en installeren in onze studio, waarbij de koelkast werd vervangen en er twee extra tafels en een bankje werden geregeld. Toen wij nietsvermoedend tegelijkertijd de airco en de power voor warm water gebruikten, viel de stroom uit. Op het kantoor van Sandy werd betaald. Toen wij om een ‘tenancy agreement’ vroegen, bleek dit niet nodig te zijn, aangezien wij maar 3 en een halve maand blijven. (Even ter vergelijking: In Phnom Penh kregen wij wel een huurovereenkomst, in Battambang niet en nu in Kampot dus ook niet). Wel verzorgt Sandy onze registratie in het FPCS systeem. FPCS staat voor: Foreigner Presence in Cambodia System. Uiteraard lichtten wij ook onze contactpersoon John in van de Visa Services Cambodia. Echter: Wij zagen dat hij onze app niet had ontvangen. Gelukkig hadden wij ook de gegevens van zijn driver, Nym geheten en deze Nym had ons in Phnom Penh ook geholpen met ons retirement visum. (De vrouw van Nym werkt bij de Immigration Office). Dus namen we contact op met Nym. Tot onze verbazing liet Nym weten dat John ongeveer een jaar geleden was vertrokken uit Cambodja. Nou ja zeg…..het zou wel fatsoenlijk zijn geweest als John zijn klanten hierover had ingelicht, maar goed….Voor ons is het geen probleem…..Sandy van ons CT Family apartment verzorgt onze registratie in het FPCS systeem en daarmee is het in orde.

Bovendien zijn we begonnen aan de laatste 3 en een halve maand Cambodja. Ons visum verloopt op 13 april 2025 en we gaan niet meer verlengen met een jaar. Wij zorgen er dus voor dat wij begin april Cambodja verlaten. Wij hebben nog steeds een geweldige tijd in Cambodja en er is slechts één reden dat we in april 2025 gaan vertrekken na 2 jaar Cambodja en dat is de extreme hitte. Altijd tussen de 30 en 40 graden is niet langer meer te doen. Hoe het ook zij: Extra genieten van deze laatste maanden…..

En verder die eerste dagen in Kampot…..Wij bezochten de Samaki Market. Dit is de Central Market in Kampot. Deze Kampot markt is erg populair en trekt zowel de lokale bevolking als toeristen. De markt bevindt zich in het stadscentrum en staat bekend om zijn levendige sfeer en verscheidenheid aan producten. Enkele voorbeelden: Verse producten, zeevruchten, vlees, kruiden en lokaal handwerk. De markt is ook een geweldige plek om de authentieke Khmer-keuken te proeven, aangezien er verschillende eetkraampjes zijn waar heerlijke gerechten worden geserveerd. Met deze kleurrijke en bruisende drukte is de Centrale Markt een must-visit voor iedereen die de lokale cultuur en keuken van Kampot wil ervaren.

De markt is een grote openluchtruimte die is opgedeeld in verschillende secties, elk gewijd aan een specifiek type product. Het eerste gedeelte is gewijd aan verse producten, waar verkopers een grote verscheidenheid aan fruit, groenten en kruiden aanbieden. Het tweede gedeelte is gewijd aan vlees, vis en zeevruchten, waar verkopers alles verkopen, van varkensvlees en rundvlees tot inktvis en garnalen. Naast de afdelingen verse producten en textiel is er ook een afdeling met huishoudelijke artikelen, waar bezoekers alles kunnen vinden, van keukengerei tot meubels. Dit gedeelte is een populaire bestemming voor de lokale bevolking die hun huis wil inrichten of voor toeristen die een uniek souvenir mee naar huis willen nemen. Ook vind je er Cambodjaanse medicijnen en kruiden. Het bevindt zich in een fascinerende ruimte, met verkopers die een verscheidenheid aan kruiden, wortels en andere natuurlijke remedies aanbieden waarvan wordt aangenomen dat ze genezende eigenschappen hebben. Bezoekers kunnen hier ook traditionele Cambodjaanse massagediensten vinden.

Deze markt is niet alleen een plek om te winkelen, het is ook - zoals gemeld - een populaire plek om te eten, met een verscheidenheid aan eetstalletjes met traditionele Cambodjaanse gerechten en snacks. Bezoekers kunnen er alles vinden, van noedelsoepen en rijstgerechten tot gefrituurde snacks en zoete desserts. De markt is elke dag geopend van ’s morgens vroeg tot laat in de middag en het is het drukst in de vroege ochtend, wanneer de lokale bevolking en verkopers hun dagelijkse boodschappen doen.

De sfeer is levendig en energiek, met verkopers die klanten aanspreken en over prijzen onderhandelen. De markt is een belangrijk onderdeel van de lokale gemeenschap en speelt een cruciale rol in de lokale economie. De markt biedt een bron van inkomsten voor verkopers en boeren en dient ook als knooppunt voor handel in de regio. De afgelopen jaren is de markt een populaire bestemming geworden voor toeristen die op zoek zijn naar een authentieke Cambodjaanse ervaring. De markt staat ook bekend om zijn textielafdeling, waar bezoekers een grote verscheidenheid aan stoffen, kleding en accessoires kunnen vinden. Het is een kleurrijke en levendige plek, met verkopers die alles verkopen, van traditionele Cambodjaanse sarongs tot moderne kleding en modeaccessoires. Over het algemeen is de markt een bestemming die je absoluut moet bezoeken voor iedereen die belangstelling heeft voor de lokale cultuur en keuken. De markt biedt voor elk wat wils.

Ook wandelden we op een dag over de boulevard in Kampot langs de rivier alwaar we het ‘Zeepaard’ aanschouwden. Genesteld langs de serene oevers van de Preaek Tuek Chhu rivier, staat een sculptuur van een zeepaard. Deze sculptuur betovert zowel de lokale bevolking als ook de toeristen. Dit mooie kunstwerk is enkele meters hoog en voegt niet alleen esthetische aantrekkingskracht toe aan het landschap, maar dient ook een functioneel doel: Het blaast water uit zijn mond in de rivier en betovert iedereen die getuige is van zijn sierlijke prestaties. De zeepaard sculptuur belichaamt de geest van Kampot: een stad die bekend staat om zijn relaxte sfeer, rijke geschiedenis en natuurlijke schoonheid.

Het ontwerp is een eerbetoon aan het onderwaterleven dat gedijt in de nabijgelegen rivier en viert tegelijkertijd het culturele erfgoed van de regio. De prominente locatie van het beeld langs de promenade en langs de rivier heeft het omgetoverd tot een geliefd oriëntatiepunt, dat bezoekers van heinde en ver aantrekt om zich te vergapen aan de schoonheid en charme ervan. Of het nu het zachte geluid is van het water dat uit zijn mond stroomt of de aanblik van zijn elegante vorm tegen de achtergrond van de rustige rivier, het zeepaardje roept een gevoel van verwondering en rust op.

Het zeepaardje dient tevens als symbool voor milieubeheer: Het stromende water uit zijn mond draagt niet alleen bij aan de allure van de rivier, maar ook aan de ecologische gezondheid ervan. Als het water terug de rivier in stroomt, helpt het het water van zuurstof te voorzien en ondersteunt het het onderwaterleven, waardoor de onderlinge verbondenheid tussen kunst, cultuur en natuur wordt belichaamd. Voor de lokale bevolking is de sculptuur van het zeepaard meer geworden dan alleen een stuk openbare kunst; het is een bron van trots en identiteit. Het vertegenwoordigt de veerkracht en creativiteit van de gemeenschap en laat Kampot’s vermogen zien om traditie te combineren met innovatie om iets unieks en betekenisvols te creëren. Het zeepaardje staat als een testament voor de blijvende charme en allure van de stad. Het herinnert ons aan de kracht van kunst om te inspireren en ons te verbinden met onze omgeving en dient als een baken van creativiteit en verbeelding in een steeds veranderende wereld. In het hart van Kampot, te midden van de zachte stroming van de Preaek Tuek Chhu rivier, heerst het zeepaardje en betovert iedereen die haar schoonheid tegenkomt. Het is meer dan alleen een sculptuur; het is een symbool van de geest van Kampot, een bewaker van de rivier en een tijdloos bewijs van de blijvende kracht van kunst en natuur.

Uiteraard werden er in de eerste week ook praktische zaken geregeld: Waar bevindt zich de ABA bank? Waar is de Smart shop (voor telefoon/internet)? Waar kunnen we boodschappen doen? Waar kunnen we bloeddruk laten meten? Voor wat betreft dat laatste vonden we de Khemra Clinic. Ook moesten we even op zoek naar een computerzaak, i.v.m. een kleine reparatie aan de laptop. Uiteindelijk durfden wij dit niet aan. Kampot is nu eenmaal geen Phnom Penh.

En eindelijk, na bijna 2 jaar Cambodja, at ik eens Morning Glory (soort waterspinazie).

Voor wat betreft de feestdagen: Aangezien wij in een boeddhistisch land wonen, is Kerstmis niet aan de orde. Wij hanteren qua feestdagen de boeddhistische Khmer Lunar Calendar en die wijkt volledig af van de Europese hoogtijdagen.

Desalniettemin wensen wij onze lezers fijne feestdagen! (Overigens: Op onze leeftijd is elke dag een feestdag!) By the way: Als jullie dit lezen zijn de feestdagen alweer voorbij……

Wat gaan wij doen met Kerstmis en op mijn (Dees) 64^e verjaardag op 27 december? Wij besloten deze dagen door te brengen aan de zee (Golf van Thailand) in Kep (Beach House). De plaats Kep ligt ruim 20 km. verwijderd van Kampot (in de buurt van het Kep National Park). Deze kleine kustplaats heeft ongeveer 35.000 inwoners en herbergt veel verlaten villa’s die zijn achtergelaten door de Franse koloniale autoriteiten en de elite van Cambodja tijdens de jaren 70 vanwege de Khmer burgeroorlog en de Rode Khmer.

Met de tuktuk op pad….Na zo’n 20 minuten rijden arriveerden we in ons beach house. Met recht een beach house, want we zaten letterlijk tegenover de zee. The sunset was amazing! Toen we een keer fried rice aten, leerden we dit woord nog in het Khmer, te weten: Bai Char. (En fried noodle is Mee Char). Ook stond ginger shrimp een keer op het menu. Wij ontmoetten nog een echtpaar uit Canada en deze mensen gingen na Kep richting Phnom Penh en we troffen nog een Nederlander, die met een Cambodjaanse was getrouwd.

Verder togen we met een tuktuk driver naar de plek van de hierboven genoemde verlaten villa’s en zagen we ook diverse appartementencomplexen ‘under construction’, waarbij de vraag opkwam of deze ooit voltooid zouden worden. Oorzaken hiervan zijn: Inflatie, slechte economische situatie in Cambodja, nasleep Covid19, het vertrek van de Chinese investeerders e.d. Of om met de woorden van de Cambodjanen zelf te spreken: No money. (Overigens: In het centrum van Kampot bevindt zich ook zo’n appartementencomplex dat slechts voor de helft is gerealiseerd).

Wij reden verder door Kep….Op de terugweg reed de tuktuk driver langs the ocean en maakte een stop bij the Crab Market. Kep staat namelijk bekend om de krab. Vlakbij ‘onze’ zee zagen we ook apen, honden en katten en tsja…..dieren kunnen ons nu eenmaal niet bekoren, (zijn er zelfs bang voor).Vlakbij ons beach house stond een standbeeld van Kuon Bounna An Sothea en dit symboliseert een vrouw die in afwachting is van haar man die terugkeert van zee.

Op mijn (Dees) verjaardag per tuktuk weer van Kep naar Kampot. Al met al een mooie ervaring!

De daaropvolgende dagen werden er vele mails en apps beantwoord….het wereldwijde netwerk had weer van zich laten horen….hahaha!

Er valt ons iets vreemds op: Kampot heeft slechts 48.000 inwoners, maar voelt heel groot, terwijl Battambang zo’n 250.000 inwoners telt, doch overzichtelijker en rustiger oogt. In z’n algemeenheid kan Kampot niet tippen aan Battambang. Voor ons voelt Kampot te toeristisch en het publiek is ook niet echt inspirerend. Natuurlijk kun je niet generaliseren, maar wij zien iets te veel oude blanke mannen, ietwat - excusez le mot - verlopen types met jonge Aziatische vrouwen….pff…Battambang was veel authentieker en staat voor ons nog steeds bovenaan.

Op Oudjaar namen we een massage en zaten we op Oudjaarsavond buiten aan de achterkant van onze accommodatie. Geen vuurwerk gezien, slechts enkele knallen gehoord. Bye 2024! Op Nieuwjaarsdag stond een bezichtiging van een kerk op de planning. Althans….het bleek te gaan om een soort van centrum waar weliswaar diensten werden gehouden, maar het had bovendien een sociale functie voor de community en dat laatste sprak ons veel meer aan. Er waren kleuterklasjes, er werd Engelse les en Chinese les gegeven, er was een sportveld e.d. Hierna gingen we eten bij de Indiër en wel: Aloo Jeera, Channa Masala en Chapati brood. Hello 2025!….Wij wensen onze lezers een gezond en gelukkig 2025 toe!!!!

Het werd tijd om enkele highlights van Kampot te bezoeken. Op 6 januari werd gestart met de Night Market. Echter: Dit was niet de moeite waard. Slechts enkele stalletjes met kleding, schoenen, accessoires, eettentjes en speeltoestellen voor kinderen.

Na al bijna 2 jaar voornamelijk Khmer food te hebben gegeten (niets mis mee hoor, is lekker), geldt daarnaast ook: Verandering van spijs doet eten en dus stond af en toe Mexicaans op het menu.

7 januari: Victory’s Day; De val van de Khmer Rouge wordt op deze dag herdacht. (7 januari 1979).

Binnenkort staan er niet alleen nog enkele Kampot highlights op de rol, maar ook gaan we de Cambodjaanse plaats Kampong Chhnang bezoeken. Daarna willen we ons gaan inzetten voor een paar NGO’s. Wij hebben hier al een talenschool ontdekt en verder kunnen we wellicht iets betekenen voor SOS Children’s Village. Dat zijn de plannen voor de korte termijn. We zullen zien…..!.....On verra!.....

Tot zover dit eerste reisverslag vanuit Kampot………….

Hartelijke groet,

Ben en Desirée